Column

Wie stress heeft slaapt slecht; wie slecht slaapt heeft meer last van stress

Beeld thinkstock

'Denkend aan de dood kan ik niet slapen, En niet slapend denk ik aan de dood'. Zo begint Insomnia van JC Bloem, een van de beroemdste gedichten uit het Nederlandse taalgebied.

Je kunt je goed voorstellen dat je slecht slaapt als je piekert over je eigen dood, of de dood van een naaste. Maar je kunt je ook voorstellen dat je, als je wakker ligt, op een gegeven moment aan de dood begint te denken. Samen vormt de zin een even schitterende als verschrikkelijke onontkoombaarheid: de hoofdpersoon uit dit gedicht zal 'nooit meer slapen'.

Iets vergelijkbaars geldt voor de conclusie van het onderzoek waarop arbeidspsycholoog Michelle Van Laethem enkele weken geleden promoveerde aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zij constateerde dat ongeveer een derde van de Westerse bevolking last heeft van slaapproblemen, en dat slaapproblemen op den duur voor gezondheidsproblemen zorgen.

Van Laethem: 'Het lijkt erop dat het proces een vicieuze cirkel is. Stress zorgt voor slechte slaap, en dat zorgt op zijn beurt weer voor extra stress.' In tegenstelling tot de dichter, geeft Van Laethem wel adviezen hoe deze vicieuze cirkel te doorbreken.

Optimaal herstel

Werkgevers adviseert ze: probeer hoge werkstress te voorkomen, zorg dat de taakeisen uitdagend zijn maar niet te hoog; regel voldoende autonomie, sociale steun en werkvariatie voor uw werknemers; verschaf werknemers praktische hulpmiddelen ter preventie van stress en ten behoeve van tijdig herstel, zoals flexibele werktijden, en als dit alles nog niet werkt dan is het goed om als werkgever psychologische of andere professionele ondersteuning te bieden bij werkgerelateerde stress- en/of slaapproblemen. Ga er maar aan staan als werkgever!

De werknemer lijkt er beter af te komen. Van Laethem adviseert werknemers voor optimaal herstel te zorgen in hun vrije tijd, bijvoorbeeld door te sporten of met vrienden af te spreken. Maar zorg ook 'voor voldoende slaap' - tja, denk ik bij dit advies, dit was juist een probleem. Verder is het goed voor een goede slaaphygiëne te zorgen, door bijvoorbeeld op vaste tijden naar bed te gaan, geen koffie of andere cafeïne-houdende drankjes te nuttigen voor het slapen gaan. Maar ook: "Bespreek uw werkgerelateerde stress- en/of slaapklachten tijdig met uw leidinggevende."

Ik heb jarenlang last gehad van chronische slapeloosheid, iets wat onder journalisten vrij vaak schijnt voor te komen, maar het idee om dit te bespreken met mijn leidinggevende is niet in me opgekomen. Dit leek me mijn probleem, waar ik een oplossing voor moest vinden. Ik ben drie, vier keer in de week aan duursporten gaan doen, waardoor de slapeloosheid en de stress zijn afgenomen.

Treuren

De filosoof René Gude stelt dat we, om ons staande te houden in de maatschappij, aan humeurmanagement moeten doen. Hij noemt dit ook wel ambachtelijk zingeven. Je moet er zelf aan knutselen. Afgelopen 2500 jaar hebben we wel ontdekt wat ons daarbij kan ondersteunen. Gude noemt dit trainingsgebieden. Er zijn er vier: kunst, religie, sport, en filosofie (lang de moeder van de wetenschap).

Voor je naar die werkgever loopt om te spreken over jouw stressproblemen die ervoor zorgen dat jij slecht slaapt - of andersom - lijkt het mij goed flink te oefenen met die trainingsgebieden. Niet iedereen heeft baat bij duursport, ook kunst werkt stressverlagend.

Wetenschapsjournalist Mark Mieras schreef jaren geleden al in Trouw over een Noors onderzoek waaruit bleek dat "hoe meer cultuur in het leven, des te minder doktersbezoek, angst en zwaarmoedigheid. Van concerten, theater- en museumbezoek, toneelspelen en schilderen word je negen procent gezonder en zestien procent vitaler."

In deze columns zal Peter Henk Steenhuis vaak verwijzen naar de vier soorten 'zin' die filosoof en voormalig Denker des Vaderlands René Gude (1957-2015) onderscheidt.

De eerste noemt Gude het Zinnelijke, het lekkere, het lijfelijke aspect, het lustvolle. De tweede het zintuiglijke, het esthetische. De derde het zinrijke. Gude: "We ervaren zin, doordat we volzinnen maken, in staat zijn te verwoorden wat we beleven, ervaren, maken, doen. Dit is de meest letterlijke vorm van zingeving door betekenisgeving."

Als laatste onderscheidt Gude het zinvolle, dat je bijvoorbeeld achter de doelstelling staat van de ondernemingen waar je werkt.

Ambachtelijke zingeving

Natuurlijk kunnen we de werkgever afrekenen op alle maatregelen die hij wel of niet neemt om stress te verminderen. Maar voor we bij onze leidinggevende gaan zitten treuren, is het misschien zinnig ambachtelijke zingeving ter hand te nemen, door te gaan oefenen in deze vier trainingsgebieden. Meld je aan bij een koor, schrijf je in voor de marathon, ga mediteren, bezoek een concert, een kerkdienst, een museum, een theater. Niet één keer, maar wekelijks. Zoek wat bij je past en houd vol.

We zijn minder hulpeloos dan de dichter Bloem denkt. Zijn cirkel is echt rond, want hij concludeert somber dat 'het voorbestemde doel van het paren niet minder dan de wieg het graf is'. Bij de stelling van Van Laethem weet je het niet: misschien lukt het ons zelf wel van de stress af te komen, waardoor we vanzelf beter gaan slapen, en het werk minder stress blijkt op te leveren dan lang gedacht. En dan schiet de werkgever ook niet in de stress van al die nauwelijks te nemen maatregelen die hij toch moet nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden