Wie spreekt er hier nog Shanghainees?

bescherming | Lokale talen zijn in China in verdrukking gekomen door de opmars van het Mandarijn. Maar nu is er weer belangstelling voor dialecten.

In zijn eerste blogpost legt Wu Hao uit hoe je in het Shanghainees 'ik hou van je' zegt zonder dat het klinkt als 'ik doe je wat'. Toevallig was de onderwerpkeuze niet. "Ik begon de onlinetaalcursus omdat een collega die ik leuk vond Shanghainees wilde leren."


De relatie werd niks, maar inmiddels heeft Wu 7000 volgers, aan wie hij een paar keer per week educatieve dialoogjes uitlegt. De 33-jarige bracht zijn hele leven door in de metropool met 24 miljoen inwoners, van wie er zo'n tien miljoen uit andere delen van China komen. Het lokaal gesproken Shanghainees is voor de meesten van hen volstrekt onverstaanbaar.


Elke vijf kilometer een ander geluid, luidt een Chinees gezegde. Het land telt duizenden talen en dialecten. Vaak staan die ver af van het Mandarijn, de officiële nationale taal waarvan de uitspraak op het Pekinees is gebaseerd. Sinds de oprichting van de Volksrepubliek in 1949 is 'de nationale standaardtaal' steeds belangrijker geworden.


Leiders als Mao Zedong zagen het verspreiden ervan als een cruciaal onderdeel van de nationale eenwording. Door de jaren heen kwamen er steeds meer wetten tegen het spreken van dialecten bij. Op scholen, op de werkplek, in de media: overal moest Mandarijn worden gesproken.


Nu het beleid zo succesvol is gebleken dat het voortbestaan van lokale talen in gevaar is, komt er langzaam ook aandacht voor de culturele betekenis van de talen. Vorig jaar startte het Chinese ministerie van onderwijs een vijfjarig project om, naast de talen van etnische minderheden, ook van 53 'dialecten van het Chinees' een geluidsarchief te maken. Naast de verdere verspreiding van het Mandarijn spreekt de regering nu ook van het 'wetenschappelijk beschermen' van lokale talen, die onderdeel zijn van 'de geweldige Chinese traditie'.


Ondanks dit soort leuzen doet de regering volgens Wu te weinig. "Er is sprake van een crisis. Lokale jongeren spreken geen Shanghainees meer."


Wel ziet hij veranderingen. Op steeds meer kleuterscholen wordt een deel van de tijd Shanghainees gesproken. In de bus worden de haltes ook in het Shanghainees omgeroepen. En in een aantal tv-programma's komt de lokale taal voor, al moet volgens een wet uit 2000 het Mandarijn op televisie de boventoon voeren. "Als ze echt iets willen doen, hoeven ze alleen maar die regel af te schaffen. Dan blijft de taal wel bestaan."


Al die aandacht voor de bescherming van de taal laat juist zien hoe slecht het ermee gaat, aldus Sun Min. Als Shanghainese moeder van een tweejarig zoontje ziet ze dat veel ouders hun peuters liever Engels leren dan Shanghainees. Sun, die Chinees geeft op een middelbare school, spreekt wel Shanghainees met haar zoontje. "Dat is zijn moedertaal. De rest komt later wel."


Ze is pessimistisch over de pogingen om Shanghainees als schoolvak in te voeren. "Zoiets leer je niet in een uurtje per week."


Een argument tegen de herinvoering van het Shanghainees in het openbare leven is dat veel 'nieuwe Shanghainezen', inwoners die oorspronkelijk uit andere Chinese regio's komen, het niet kunnen verstaan. Discriminatie van nieuwkomers is inderdaad een probleem, zegt Hu Dandan (27), die in 2007 van Anhui, een van China's armste provincies, naar Shanghai verhuisde voor haar opleiding tot verpleegster. Voor haar was dat reden om Shanghainese lessen te gaan volgen.


"Zonder gaat het ook wel, maar als je het wel spreekt integreer je beter. Als rijke stedelingen kijken ze hier toch een beetje op ons neer. In het Shanghainees krijg je bovendien een betere prijs op de markt", lacht ze. De taal waarmee ze opgroeide, een dialect zonder de status van het Shanghainees, spreekt ze daarentegen steeds minder goed.


Volgens Lu Yan, een medewerker van een taalschool die Shanghainees aanbiedt, is de noodzaak subjectief. "Shanghai is als New York. Het is een immigrantenstad. Als we kunnen communiceren, in welke taal dan ook, zijn we allang blij", zegt ze peinzend. Maar de klassen Shanghainees die haar instituut nu aanbiedt naast Koreaans, Japans en Spaans doen het goed. "Er is een markt voor."


De roep om de bescherming van lokale talen en culturen klinkt het sterkst in China's welvarende gebieden; Shanghai, Peking, en de provincie Guangdong, waar het Kantonees de strijd met het Mandarijn aangaat. Maar ook in de rest van het land is de aandacht voor lokaal erfgoed in opkomst. Ze is deel van een breder gevoel dat China tijdens de economische vlucht cultureel ontworteld is geraakt.


Een televisiepresentator uit de centraal gelegen provincie Hunan maakte eerder dit jaar bekend dat hij 4,6 miljoen yuan steekt in een project om Hunans dialecten in kaart te brengen. Zijn investering verklaarde hij als volgt: "Hoe verlichten we onze heimwee als de taal van de plek waar we vandaan komen niet meer bestaat?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden