Wie snoeit taxus in de kasteeltuin?

tuinonderhoud | Door het wegvallen van rijkssubsidie staat het onderhoud van eeuwenoude kasteeltuinen op de tocht. De graaf en tuinbaas van Landgoed Middachten, bij Arnhem, komen met een alternatief plan.

Paul Klein Gunnewiek loopt tussen de reusachtige taxusbomen door, die geruisloos in de historische tuin van landgoed Middachten staan. "Meer dan 200 jaar oud", zegt de tuinbaas, terwijl hij goedkeurend op een oude stam klopt. Klein Gunnewiek maakt zich zorgen. Een paar weken geleden kreeg hij te horen dat Middachten geen subsidie meer krijgt voor het onderhoud van de monumentale tuinen. Het landgoed, dat iets ten noorden van Arnhem ligt, dreigt voor de komende zes jaar geld mis te lopen door een verandering van de zogenaamde groene BRIM-gelden, een rijkssubsidie voor het onderhoud van groen erfgoed. Voor Middachten gaat het om vijfhonderdduizend euro, wat neerkomt op veertig procent van de totale onderhoudskosten. Dat heeft grote gevolgen voor de eeuwenoude kasteeltuin, die in een jaar al flink kan verwilderen. "Neem de taxusboom. Als je die niet snoeit, dan wordt de boom te breed en breken de takken af zodra de eerste sneeuw valt", legt Klein Gunnewiek uit. De tuinbaas loopt richting de tuinmuur, waar leiperen de oude stenen sieren. "Het leifruit moet meerdere keren per jaar worden gesnoeid en ik bind de boompjes op tegen de muur, zodat ze niet naar voren hellen bij zware vruchtdracht."

De tuin telt nog meer arbeidsintensieve klusjes, zoals het snoeien van de rozen, het onkruidvrij houden van alle borders en het bijsnijden van maar liefst elf kilometer graskantjes, typerend voor het Barokke deel van de tuin. Ook de karakteristieke buxushaagjes vragen aandacht. Een hardnekkige schimmelziekte ligt op de loer en kan voor grote sterfte zorgen. "We werken met een biologisch bestrijdingsmiddel en de schimmel lijkt weg te blijven. Stop ik daarmee, dan kan ik de buxushaagjes over een paar jaar uitgraven en vervangen voor nieuwe exemplaren." Volgens Klein Gunnewiek ontbreekt het aan waardering voor groen erfgoed. "Dit is levend erfgoed. Je kunt het onderhoud niet een jaartje uitstellen, want het groeit door. Waarom vinden we het normaal dat een schilderij van Rembrandt onderhoud nodig heeft en deze historische tuin niet?"

Klein Gunnewiek is niet alleen ongerust over de tuin, maar ook voor zijn medewerkers. Op Middachten hebben twaalf mensen een beschermde werkplek gevonden, onder wie mensen met autisme of een andere beperking. Ze werken dagelijks onder begeleiding van Klein Gunnewiek. "Tot voor kort had ik een collega- tuinbaas en konden we het werk verdelen. Zijn contract is nu niet verlengd door de onzekere vooruitzichten, volgend jaar sta ik alleen. Ik heb dan onvoldoende tijd om twaalf mensen te begeleiden."

De tuinbaas is zichtbaar aangedaan als hij aan de toekomst denkt. "Die jongens werken hier al jaren, ik ken ze door en door. Je ziet dat ze gelukkig zijn in de tuin. Hoe moet dat volgend jaar?"

Franz Graf Zu Ortenburg komt over het kiezelpad aangelopen. De 25ste Heer van Middachten is verbolgen over het wegvallen van de groene subsidie. "In de ogen van het rijk doen wij het harstikke goed. We worden aangehaald als voorbeeld en werken goed samen met overheden. Opeens trekken ze de stekker eruit. Dat kan toch niet? Ik kan er echt kwaad om worden."

Middachten kreeg, net als veel andere particuliere landgoederen en buitenplaatsen, jarenlang geld voor het onderhoud van groene monumenten. Maar dit jaar zijn in totaal 25 aanvragen afgewezen, waaronder die van Middachten. Dit heeft te maken met nieuwe spelregels van de BRIM-gelden, waarin ondermeer staat dat verenigingen of stichtingen voorrang krijgen bij toekenning. Particuliere landgoedeigenaren belanden daarmee achter in de rij. "En dan horen we dat het potje leeg is", aldus Graf Zu Ortenburg. Het moet er niet om gaan wie eigenaar is, vindt hij, maar om de monumentale waarde van een landgoed of buitenplaats. "Kijk naar de tuin, of die goed beheerd wordt of niet."

Middachten liet het er niet bij zitten. De graaf sloeg de handen ineen met Bingerden, de Wildenborch, Zuylenstein en Amerongen: allemaal landgoederen met hetzelfde probleem. Gezamenlijk stuurden ze een brandbrief naar het ministerie van OCW, waarin ze pleiten voor een oplossing. Ook bezoekt de groep landgoedeigenaren Den Haag, om leden van de kamercommissie OCW te overtuigen van de ontstane nood in de kasteeltuinen. "We klagen niet alleen, maar willen ook meedenken", zegt de Heer van Middachten. "Voor onderhoud aan monumentale gebouwen, de rode Brim-gelden, bleek juist geld over te zijn dit jaar. Ons voorstel is om dat over te hevelen naar groen erfgoed."

Het gaat hier om vijf miljoen euro. Genoeg om de 25 historische tuinen voor de komende jaren uit de brand te helpen. Daar is wel toestemming van de minister voor nodig. Het zit de graaf dwars dat zijn landgoed een belangrijke maatschappelijke rol heeft, maar de verantwoordelijkheid vooral op zijn schouders lijkt neer te komen. "Als familie willen we ons landgoed bewust openstellen voor het publiek. De tuinen, het parkbos en ook het huis. We delen de lusten, waarom dan niet de lasten?"

De graaf en de tuinbaas lopen terug naar de ingang van de tuin, waar een uitgesleten stuk steen in de tuinmuur hun aandacht trekt. "Hier slepen de vroegere tuinbazen altijd hun snoeimessen", vertelt Klein Gunnewiek. Een groep fietsers zoeft stilletjes voorbij, genietend van de herfstzon tussen het laatste beukenloof van de laan. "Ik voel me verantwoordelijk voor deze plek", besluit de graaf. "Er ligt hier 800 jaar geschiedenis. Het gaat erom mij dat dit landgoed nog eeuwen intact blijft."

landgoed Middachten

Landgoed Middachten (gemeente Rheden) ligt op de grens tussen de Veluwezoom en de rivier de IJssel. Het kasteel is gebouwd in de 17de eeuw op de fundamenten van het oude middeleeuwse kasteel. Bijzonder is dat het landgoed steeds door overerving is doorgegeven, dus binnen de familie. De huidige Graaf Franz Zu Ortenburg is de 25ste generatie. Het landgoed bestaat uit eeuwenoude gebouwen, tuinen, een parkbos, landerijen en een timmerwerkplaats. In de zomer zijn de tuinen geopend voor publiek, in de wintermaanden is er de kerstopenstelling. Het parkbos is het hele jaar door toegankelijk. Verder zijn er allerlei activiteiten en rondleidingen. Kijk voor meer informatie op www.middachten.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden