Wie slepen de twee EU-agentschappen binnen?

Vandaag beslissen de 27 niet-Britse EU-landen welke stad twee prestigieuze EU-instellingen mag overnemen van Londen, tijdens een stemming in Brussel die is omgeven door geheimhouding en genadeloze lobby’s. Beeld Meulendijks Nanne

Londen moet twee EU-agentschappen inleveren. Gevolg: een bikkelharde strijd op het continent, vooral om het medicijnenagentschap EMA. Amsterdam behoort tot de grote favorieten, samen met Bratislava en Milaan. Vanavond weten we het.

Landen op het Europese continent hebben de afgelopen anderhalf jaar heel wat tranen geplengd over de Brexit. Maar vanavond zal zeker één land euforisch staan te dansen op het Britse EU-‘graf’. Dat is het land dat het Europees Medicijnenagentschap (EMA) binnensleept.

Vandaag beslissen de 27 niet-Britse EU-landen welke stad deze prestigieuze instelling mag overnemen van Londen, tijdens een stemming in Brussel die is omgeven door geheimhouding en genadeloze lobby’s.

Amsterdam is één van de liefst achttien kandidaten. Het waren er vrijdag nog negentien, maar Malta besloot die dag zijn (kansloze) voordracht in te trekken. Nederland heeft de afgelopen maanden onder leiding van oud-PvdA-minister van financiën en huidig bestuursvoorzitter van het Amsterdamse VU-ziekenhuis Wouter Bos intensief gelobbyd en daar al die tijd weinig tot niets over gezegd. Die zwijgzaamheid hoort nu eenmaal bij een succesvolle lobby, heeft premier Rutte herhaaldelijk gezegd.

De stemming vindt vanavond achter gesloten deuren plaats in de zogeheten Raad Algemene Zaken, doorgaans weinig opwindende bijeenkomsten van de EU-ministers van buitenlandse of Europese zaken. Voor Nederland maakt VVD-minister Halbe Zijlstra zijn Brusselse debuut. Hij valt met zijn neus in de boter. Naast de EMA wordt ook de nieuwe vestigingsplaats van de Europese Bankautoriteit (EBA) aangewezen, die nu eveneens in Londen zit. Dat bureau is kleiner, zowel in omvang als in aanzien. Frankfurt geldt als favoriet van de acht EBA-kandidaten, op de voet gevolgd door Parijs en Dublin.

Eurovisiesongfestival

De stemprocedure voor zowel EMA als EBA doet Eurovisiesongfestival-achtig aan, met één groot verschil: landen mogen hier wél op hun eigen kandidaat stemmen. Dat zullen ze dus doen ook (zie uitleg hieronder over de exacte procedure). In een eventuele derde stemronde wordt een beslissing geforceerd: dan is de keuze beperkt tussen de twee topkandidaten uit de tweede ronde.

Het EMA bestaat sinds 1995 en heeft als taak het testen en goedkeuren van geneesmiddelen voordat ze op de EU-markt worden toegelaten. Het is dus een machtig bureau met een grote verantwoordelijkheid voor de Europese volksgezondheid. Het agentschap heeft in Londen 890 vaste personeelsleden en krijgt per jaar bezoek van zo’n 36.000 experts. Naast het prestige zijn het vooral deze economische bij-effecten die het bureau zo gewild maken. De afkorting ‘EMA’ staat doorgaans nooit ver weg van het woord ‘kroonjuweel’. Van de ruim veertig EU-agentschappen geldt het EMA als een hoofdprijs.

Tekst loopt door onder de afbeelding

De kandidatuur van Amsterdam staat hoog aangeschreven, maar in de diverse lijstjes staat de Nederlandse hoofdstad zeker niet altijd bovenaan en de concurrentie is moordend. Beeld Meulendijks Nanne

De kandidatuur van Amsterdam staat hoog aangeschreven, maar in de diverse lijstjes staat de Nederlandse hoofdstad zeker niet altijd bovenaan en de concurrentie is moordend. Bij het Britse wed-concern Ladbrokes stond Milaan lange tijd op de eerste plaats, maar sinds vrijdagavond is dat de Slowaakse hoofdstad Bratislava. Ook Amsterdam is iets in de gokkersgunst gestegen en staat nu derde, gevolgd door Wenen, Kopenhagen en Barcelona. De Catalaanse hoofdstad was wellicht kansrijker geweest als het daar politiek wat rustiger zou zijn.

Uiteraard heeft het EMA-personeel zelf ook zijn voorkeuren. De aanstaande Brexit zet het leven van de honderden werknemers en hun gezinnen op zijn kop. Ze hopen daarom op een zo soepel mogelijke verhuizing naar een stad met een goede bereikbaarheid en een hoge levenskwaliteit.

Bratislava

In een intern onderzoek van begin vorige maand sprak het EMA-personeel zich vooral uit voor (op alfabetische volgorde) Amsterdam, Barcelona, Kopenhagen, Milaan en Wenen. Als een van die steden wint, is 65 procent bereid voor EMA te blijven werken en mee te verhuizen. Het minst populair zijn onder meer Athene, Bratislava, Helsinki, Sofia en Zagreb. Dan zal het agentschap in zijn nieuwe omgeving heel wat vacatures te vullen hebben.

De enige vreemde eend in de bijt is dus Bratislava, hoog genoteerd bij de bookmakers, maar laag bij het EMA-personeel. De kandidatuur van Bratislava wordt als sterkste beoordeeld van alle aanmeldingen van de relatief nieuwe EU-lidstaten (Slowakije is lid sinds 2004). Die landen zijn zwaar onderbedeeld in de vestiging van EU-agentschappen. Bovendien ligt Bratislava mooi in het hart van Europa, met Wenen binnen handbereik. Bij de uitbreiding van de EU hebben de ‘oude’ lidstaten weliswaar zwart op wit beloofd dat de nieuwkomers voorrang zullen krijgen bij het verdelen van nieuwe Europese agentschappen. Maar die belofte gaat niet op voor EMA en EBA, omdat dat bestaande agentschappen zijn.

Over de intense lobby’s die alle kandidaten de afgelopen maanden hebben gevoerd, kunnen we slechts gissen. “Alle middelen worden ingezet”, zegt een diplomaat in Brussel. “Niets wordt geschuwd.” De belangen zijn immers enorm. Afgelopen vrijdag waren nagenoeg alle regeringsleiders bijeen in het Zweedse Gotenburg, voor een sociale EU-top. Tussen de plichtplegingen door zijn daar ongetwijfeld vele onderonsjes geweest tussen leiders die denken dat ze elkaar iets te bieden hebben. ‘Als jij nou op ons stemt voor EMA, dan helpen wij jullie bij de komende verkiezing voor de eurogroepvoorzitter’, dat soort handjeklap.

Lokkertjes

Op 4 december kiezen de ministers van financiën van de eurozone een opvolger voor Jeroen Dijsselbloem. Dat voorzitterschap is een zeer gewilde post in Brussel en gaat dus ook in het mandje van uitruilmogelijkheden. Allerlei lokkertjes en toezeggingen zijn denkbaar en van de meeste zullen we nooit iets te weten komen. Volgens de Financial Times heeft Italië extra militairen beloofd voor de Navo-macht in de Baltische landen, als die in ruil maar voor Milaan stemmen. Estland, Letland en Litouwen behoren tot de minderheid van EU-landen die geen enkele kandidaat hebben, samen met Cyprus, Hongarije en Slovenië, voor EMA noch EBA.

Om de gunst van die landen wordt dan ook hard gevochten - zij kunnen immers niet op zichzelf stemmen. In de eerste ronde zullen zij de volle drie punten aan een ander moeten geven, belangrijke punten voor het overleven van die ronde. Ook Tsjechië en Luxemburg doen niet mee aan de EMA-race.

Bijna alle hoofdsteden houden de kaken stijf op elkaar als hun wordt gevraagd naar hun voorkeurssteden buiten de eigen kandidaat om. Alleen de Bulgaarse premier Bojko Borisov heeft laten weten dat zijn land Milaan steunt als Sofia in de eerste ronde wordt uitgeschakeld, waar het wel naar uit ziet.

Tactiek

Allerlei spelletjes en strategische trucjes doen de ronde in Brussel. Zo zou het in die eerste ronde slim kunnen zijn om - na het geven van de maximale drie punten aan de eigen stad - de tweede en de derde plaats op het stembiljet te gunnen aan steden die bij voorbaat kansloos worden geacht, bijvoorbeeld Athene of Sofia, en de grootste concurrenten juist niet te noemen. Zo sprokkelen die immers alleen maar punten bij elkaar. Maar ja, als iedereen dat doet, komt Sofia opeens bovendrijven, terwijl dat ook weer niet de bedoeling is.

Kortom: het wordt een spektakelstuk, vanaf ongeveer half zes vanmiddag in een Brussels vergaderzaaltje… een voor ons soort mensen onzichtbaar spektakelstuk, helaas.

Mocht Amsterdam het Europees Medicijnenagentschap EMA weten binnen te slepen, dan zal daarvoor aan de Zuidas een nagelnieuw kantoorgebouw van negentien verdiepingen verrijzen, Vivaldi geheten. De kosten, geschat op 250 à 300 miljoen euro, worden gedragen door het Rijk.

Het nieuwe pand zal niet opgeleverd kunnen worden voor april 2019, als het Britse vertrek uit de EU een feit zou moeten zijn. In de tussentijd zou het EMA-personeel tijdelijk worden ondergebracht in een nabijgelegen gebouw.

De (geheime) stemmingen over het medicijnenagentschap (EMA) en de bankenautoriteit (EBA) zijn een herhaling van de manier waarop in 2014 het EU-agentschap voor politie-opleidingen is toegewezen aan de Hongaarse hoofdstad Boedapest.

Kandidaten voor het EMA zijn: Amsterdam, Athene, Barcelona, Boekarest, Bonn, Bratislava, Brussel, Dublin, Helsinki, Kopenhagen, Lille, Milaan, Porto, Sofia, Stockholm, Warschau, Wenen, Zagreb.

Kandidaten voor de EBA: Brussel, Dublin, Frankfurt, Luxemburg, Parijs, Praag, Warschau, Wenen.

Het huidige hoofdkantoor van de European Banking Authority (EBA) in Londen. Beeld AP

De stemprocedure

EERSTE STEMRONDE

De vertegenwoordigers (meest ministers) van 27 EU-landen hebben 6 punten te verdelen: 3 punten voor hun voorkeurskandidaat (die zullen naar hun eigen stad gaan), 2 punten voor hun tweede keus en 1 punt voor hun derde keus. Valsspelen mag niet: ze moeten echt drie verschillende steden opschrijven, anders is hun hele stembiljet ongeldig.

Als één stad door minstens veertien landen (de helft plus één) op de eerste plaats wordt gezet, dan is de winnaar meteen bekend. Dat zal echter niet gebeuren wegens de mogelijkheid op zichzelf te stemmen. De drie steden met het hoogste aantal punten gaan door naar de tweede ronde. Als meer dan drie steden gelijk bovenaan eindigen met evenveel punten, gaan die allemaal door.

TWEEDE RONDE

Na elke ronde volgt een schorsing van een half uur voor ruggespraak en verdere lobby-intensivering. Roulerend EU-voorzitter Estland, dat deze belangrijke vergadering mag leiden, heeft vooraf laten weten streng te zijn en iedereen na maximaal een half uur weer aan tafel te willen hebben. Nu heeft elk land één stem. Opnieuw mag die naar de eigen kandidaat gaan, als die tenminste de schifting van de eerste ronde heeft overleefd. Als minstens veertien landen zich achter een stad scharen, is dat de winnaar. Zo niet, dan gaan de beste twee kandidaten (of meer, bij een gelijk aantal stemmen) naar de derde ronde.

DERDE RONDE

Dit wordt de zinderende finale tussen de twee topkandidaten. Je zou denken dat die met een oneven aantal deelnemers wel een winnaar móet opleveren, maar in theorie is een gelijkspel (van bijvoorbeeld 13-13 of 12-12) mogelijk. Landen mogen zich namelijk ook van stemming onthouden.

Bij zo’n gelijkspel wordt deze miljoenenstrijd beslist door het lot. De Estse voorzitter zal dan ouderwetse, papieren lootjes trekken, zoals de hele stemprocedure ook met dichtgevouwen stembriefjes zal plaatsvinden. Na afloop wordt alleen de winnaar officieel bekendgemaakt en kunnen de champagnekurken in die stad knallen. Welke stad tweede is geworden, en hoeveel punten alle steden in de eerste en tweede ronde hebben gekregen, blijft in principe geheim, al zal er ongetwijfeld het een en ander uitlekken. Alle stembriefjes worden na afloop vernietigd.

EBA

Na de EMA-stemming volgt dezelfde procedure voor het bepalen van de nieuwe vestigingsstad voor de Europese Bankautoriteit (EBA). De winnaar van de EMA-stemming valt af als kandidaat voor de EBA (vier steden hebben een dubbelkandidatuur).

Lees ook: Amsterdam lokt EU-agentschap met ‘Vivaldi’ op Zuidas

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden