Wie schiet de conducteur te hulp?

Noodweer is geoorloofd, ook als het om een ander gaat. Maar veel mensen weten niet hoe te reageren op geweld.

Een filmpje maken van een agressieve medereiziger of het alarmnummer 1-1-2 bellen is niet meer genoeg als een treinreiziger ziet dat een conducteur of ander personeel wordt belaagd. Burgers moeten, op aanwijzing van de conducteur, in actie komen om het geweld tegen te gaan.

De Stichting Maatschappij en Veiligheid heeft laten onderzoeken of mensen zelf meer kunnen doen om het geweld tegen NS-personeel te stoppen. Het personeel uitrusten met pepperspray of een wapenstok vindt SMV-voorzitter Pieter van Vollenhoven geen oplossing. Liever zoekt hij het bij de reizigers zelf, die in een korte training kunnen leren wat zij precies moeten doen om het geweld te stoppen.

Maar kan dat zomaar? En zitten mensen in de trein daarop te wachten?

Jeroen ten Voorde, hoofddocent strafrecht aan de Universiteit Leiden:

"De burger heeft het recht zichzelf of een ander te verdedigen, maar daar volgt geen plicht uit. De vraag of het wenselijk is dat burgers elkaar bijstaan, beantwoord ik natuurlijk wel met 'ja'. Ik kan me voorstellen dat het heel vreemd overkomt dat als een conducteur wordt belaagd, iedereen uit het raam kijkt en alleen maar hoopt dat het overgaat. De burger mag zichzelf verdedigen als hij wordt aangevallen, en dat noodweer, zoals dat juridisch heet, geldt ook als een ander wordt aangevallen. Maar het handelen moet wel proportioneel zijn. Als een conducteur wordt aangevallen en geslagen, en een burger gebruikt een mes tegen de aanvaller, dan is dat niet zonder meer in verhouding. Ook moet gekeken worden of er alternatieven zijn, bij voorbeeld mensen uit elkaar halen in plaats van geweld te gebruiken. De ruimte om een beroep te doen op noodweer lijkt de laatste jaren wel wat groter dan het is geweest. Lange tijd leek de enige oplossing wegwezen of de politie bellen. In de trein kan je niet zomaar wegrennen, en de politie is niet meteen ter plekke. In de samenleving is nu het idee dat de burger meer ruimte moet krijgen zich te verdedigen. Burgers inzetten tegen geweld in de trein is niet hetzelfde, maar je kunt het wel in dat licht zien."

Arriën Kuyt, voorzitter van reizigersorganisatie Rover

"Ik ben blij verrast dat Pieter van Vollenhoven hiermee komt. Ik heb zelf in de directie gezeten van de politie-academie, en daar is al lang en breed bekend dat je criminaliteit alleen samen met de burgers kan bestrijden. Dat denken is misschien bij Rover wat later op gang gekomen, maar het is er nu wel. Natuurlijk is het niet reëel om van iedere reiziger te verwachten dat die ingrijpt. Maar van een heleboel wel. Van een oudere dame denk ik niet dat zij veel kan doen. Maar er zitten veel studenten in de trein en jonge kerels, die kunnen hun burgerplicht uitoefenen. Op straat doe ik ook niet alsof ik niks zie als iemand wordt belaagd, daar grijp ik ook in. Dat is gewoon je plicht. Als een aantal mensen in de trein reageert bij een incident, dan is er al een grote kans dat een agressief iemand afdruipt. Je moet het geweld in de beginfase stoppen.

"We moeten ook leren van sociale diensten en balies bij gemeenten, daar hebben ze al jaren ervaring met dit soort dingen. En dit verhaal geldt ook voor buschauffeurs, zij hebben er terecht op gewezen dat zij ook last hebben van agressie. Punt is wel dat niemand weet wat hij moet doen. Dat moet je de burger dus vertellen, want die burger heeft nu geen handelingsperspectief. Dat moet je hem geven. Of dat in een half uur kan, dat weet ik niet, ook daar willen we graag over praten."

Tweede conducteur

Tijdens een overleg tussen de NS en de spoorvakbonden wordt vandaag waarschijnlijk een knoop doorgehakt over het inzetten van een tweede conducteur. Dat zei Huub van den Dungen van FNV Spoor gisteravond . Gezien het toenemende geweld tegen NS-personeel willen de spoorbonden dat na 22.00 uur op alle treinen een tweede conducteur meerijdt.

Het is een van de extra maatregelen waar in maart al overleg over was tussen de NS, de bonden, staatssecretaris Wilma Mansveld (infrastructuur) en minister Blok (die waarnam op veiligheid en justitie). "Voor ons is de tweede conducteur een heel cruciale maatregel", aldus Van den Dungen.

Op Utrecht Centraal werden gisteren twee beveiligingsmedewerkers door een zwartrijder tegen hun hoofd gestompt. De 27-jarige Utrechter is door de politie opgepakt. De man ging volgens de politie door het lint nadat hij was betrapt zonder geldig plaatsbewijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden