Opinie

Wie overbrugt de diepe kloof in Oekraïne?

Een priester houdt een dienst voor een van de in Kiev omgekomen demonstranten. Beeld reuters
Een priester houdt een dienst voor een van de in Kiev omgekomen demonstranten.Beeld reuters

ALFONS BRÜNING   De kerken in Oekraïne kunnen tot voorbeeld strekken voor wie vrede zoekt, betoogt Alfons Brüning, hoogleraar orthodoxie, mensenrecht en vredesopbouw.

De rust in het centrum van Kiev lijkt terug te keren. De winkels zijn weer open en het openbaar vervoer, de levensader van de stad met drie miljoen inwoners, werkt weer bijna als normaal. Kiev is in de handen van de oppositie. En in Charkov, de tweede stad van het land en ooit een machtsbasis van de gevluchte president Viktor Janoekovitsj, is Het Oekraïense front van de aardbodem verdwenen. Dat comité was eerder opgericht door lokale autoriteiten, ter ondersteuning van Janoekovitsj.

Hoe Oekraïne er over een week of maand zal uitzien, is moeilijk te zeggen. Het land, door filosofen ooit omschreven als een nieuw Griekenland gezien zijn culturele en natuurlijke rijkdommen, likt nu eensgezind zijn wonden maar is meer dan ooit tevoren verdeeld. Het verschrikkelijke geweld is bedaard, maar rust is nog lang geen vrede. Op welke politieke krachten men nu mag rekenen, is een van de vele grote vragen.

Vredestichter
Eigenlijk heeft het land een Nelson Mandela nodig, om de partijen te verzoenen. Maar uit de gevangenis kwam Joelia Timosjenko terug en zij heeft, behalve haar tijd in het gevang, niet veel gemeen met de recent overleden vredestichter. Ze heeft charisma en mogelijk ligt in haar imago, meer dan in haar persoonlijkheid, een bepaalde integrerende kracht. Maar achter haar staat één groot vraagteken: zij is ook een oligarch, en zij staat in de ogen van velen net zoals haar grote tegenstander Janoekovitsj voor een compromisloos stijl van machtpolitiek. De Europeanen doen er daarom goed aan naar minder polariserende figuren op zoek te gaan.

Oppositieleiders als Vitali Klytsjko of zelfs Arsenij Jazenjuk, leider van de Oekraïense partij Het vaderland, missen dit charisma. Maar zij vertegenwoordigen met hun achterban op het Plein van de Onafhankelijkheid (Maidan) misschien een nieuwe en anders geaarde politieke elite. Die elite is niet alleen vastberaden, maar ook pragmatisch en vooral minder egoïstisch, demagogisch en corrupt.

Juist een welgesteld iemand als de profbokser Klytsjko zou dus de basis kunnen leggen voor een parlement waar meningsverschillen niet meer met vuistgevechten worden beslecht. En waar omkoping en wisseling van fracties naar gelang het onderwerp tot het verleden gaan behoren. Op dit moment is dat echter een hoop, niet meer.

Priesters in de kou
Tijdens de opstanden speelden de kerken een uitstekende rol. Ook in religieus opzicht is Oekraïne een verdeeld land, tussen de Grieks-katholieke kerk in het westen, en meerdere orthodoxe kerken in het midden en in het oosten. Toch droeg dit niet bij aan de spanningen.

Sinds december publiceerden leiders van alle religieuze groeperingen steeds opnieuw oproepen tot een vreedzame oplossing. De foto's van priesters die urenlang tussen de strijders stonden, sneeuw en hagel trotseerden en een kruis omhoog hielden, behoren tot de meest indrukwekkende beelden van de strijd. Kloosters in de buurt van de Maidan openden hun poorten voor gewonden van alle partijen. Men heeft daar kennelijk een weg gevonden voor een dialoog op basis van gezamenlijke belangen. Al voor het uitbreken van de protesten was het vertrouwen in de kerken hoog. Het lijkt de moeite waard hen als voorbeeld te nemen voor de gezochte uitweg.

Alfons Brüning: bijzonder hoogleraar 'Orthodoxie, Mensenrechten, Vredesopbouw' VU/PThU Amsterdam en wetenschappelijk medewerker Instituut voor Oosters Christendom, Radboud Universiteit Nijmegen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden