Wie over de schreef gaat, overschrijdt een grenslijn

JAAP DE BERG

Taalvragen van lezers:

1111 Hebben we in de uitdrukking 'over de schreef gaan' te maken met hetzelfde woord 'schreef' als in 'schreefletters' en 'schreefloze letters'?

Inderdaad. In beide gevallen wordt schreef gebruikt in een betekenis die het woord al in de Middeleeuwen had: 'streep'.

Schreefletters, zoals die waaruit dit rubriekje bestaat, heten zo omdat ze aan de onderkant een horizontaal streepje hebben. Dit ontbreekt bij schreefloze, zoals de Arial, Calibri of Verdana, die menigeen op zijn pc ter beschikking heeft.

Een streep, maar dan in de zin van 'grenslijn', is ook de schreef waar iemand overheen gaat wanneer hij de grens overschrijdt van wat nog geoorloofd is.

Buiten de schreef gaan is een ouder synoniem. "Wat is 'er menigh mensch die neder is gevallen / om dat hy buyten schreef in weelde dorste mallen", schreef Cats, voor wie mallen 'onwijs doen' of 'zich als een gek gedragen' betekende.

Als 'geografische scheidslijn' is schreve, een oudere vorm, nog bekend onder Vlamingen. Ze verwijzen ermee naar de staatsgrens tussen België en Frankrijk, die de zogeheten Westhoek in een Vlaams en een Frans gebied verdeelt.

Schreef is familie van schrappen en schrapen. Er werd vroeger ook de (krijt)streep, kras of kerf mee benoemd die aangaf hoeveel iemand in de toenmalige horeca verteerd had of wat hij bij een spel aan winst- of verliespunten had vergaard. Kon zo iemand letterlijk het gelag niet betalen, dan heette het dat hij boven zijn schreef ging. Bijgevolg maakte hij dan schulden, die eveneens schreven werden genoemd.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden