'Wie nu aan Jezus denkt, denkt aan mij'

musical | reportage | De man die Jezus al meer dan veertig jaar speelt, is voor sommigen ook echt Jezus. 'Iedereen wil dat ik ze aanraak.'

De pruik van Jezus, met de karakteristieke middenscheiding, hangt nog op de standaard. Voor de spiegel in zijn kleedkamer zit de man die al meer dan veertig jaar Gods zoon speelt. Ted Neeley (73), de Amerikaanse acteur, toert door Nederland. Over zijn eigen haar, een staartje dat inmiddels wat is uitgedund, zit een soort pantykous. "Niemand ziet me ooit zo."

Neeley, het gezicht van de film 'Jesus Christ Superstar', speelt nu in de gelijknamige rockopera die door Nederlandse zalen toert. De laatste week uit het leven van Jezus, gezien door de ogen van zijn vriend en verrader Judas. In Den Haag geeft hij een kijkje achter de schermen.

Naast de make-updoos met zo'n dertig tinten beige ligt een zak met keelsnoepjes. Gekregen van een fan. Zijn toegewijde fans, met wie hij na afloop van de voorstelling gewoontegetrouw een praatje maakt, kennen zijn rituelen. De brozer wordende stem heeft het nodig, zegt hij. "Eén per act, en ik doe er precies zo lang mee. Ik ben verslaafd aan die dingen. Mijn enige zonde."

Ooit waren er protesten bij de bioscopen, van conservatieve gelovigen die JCS godslasterlijk vonden. Ook toen de film in 1973 in Nederland uitkwam. Na al die tijd zijn de tegenstanders verstild. En de fans zijn ouder geworden. Behalve keelsnoepjes krijgt Neeley de meest uiteenlopende geschenken: zo nu en dan is er iemand die een boterkoek voor hem bakt. "Het is net als de wijzen uit het Oosten."

Hij sluit zijn ogen als de grimeur met een kwast langs zijn jukbeen strijkt. "De tovenaar", wijst hij. "Zijn taak is vooral om te zorgen dat ik er dertig jaar jonger uitzie." Plots ernstig: "Dit is niet minder dan een transformatie. Ook van binnen, ja. Al zou ik niet goed kunnen uitleggen wat er met me gebeurt. Op het moment dat ik de kleedkamer uitloop, zien mensen me als Jezus."

Ze hebben hem niet uitgekozen omdat hij op Jezus leek, denkt hij. Het is andersom. "Wie tegenwoordig aan Jezus denkt, denkt aan mij. Ik was, voordat ik die rol kreeg, een totaal onbekende acteur. En ik ging zo'n beetje de bekendste persoon op aarde spelen."

Hoe ziet u Jezus zelf?

"Hij is de vreedzaamste en liefhebbendste mens uit de geschiedenis - we mogen hopen dat we als mensen allemaal zo zouden kunnen zijn als hij. Maar op de een of andere manier houdt de wereld ons tegen.

"Ik lees voortdurend bij over de tijd waarin Jezus leefde, en verdiep me in met name de gnostische evangeliën. Die zijn zoveel meer objectief. Niet dat ik het bijbelse verhaal afwijs, maar er is zoveel wat we nog niet weten uit die tijd, laat staan over het leven van Jezus zelf. En nee, ik lijk met mijn blauwe ogen en lichte huid helemaal niet op de werkelijke Jezus, die uit het Midden-Oosten kwam. Maar dat is nu eenmaal hoe de wereld hem ziet.

"In Nederland vindt iedereen me te klein, geloof ik. 'Ik dacht dat u veel groter was', is de reactie die ik hier het meeste hoor. Tsja, mijn lengte is het enige waar ik niets aan kan veranderen."

Is er in al die tijd iets veranderd aan hoe men u als Jezus benadert?

"Hij wordt steeds menselijker voor mensen. Kijk, in de show vieren we ook zijn goddelijkheid, maar ons stuk gaat toch vooral over zijn tijd hier op aarde. Daarom voelen mensen al snel een relatie met mij. Iedereen wil dat ik ze aanraak. Of dat ik mijn armen om hen heen sla. Hoe vaak ik het niet gehoord heb: 'Dank dat u mijn leven heeft veranderd'. Of: 'Dankzij u ben ik genezen van borstkanker'."

Vindt u dat niet wat ongemakkelijk?

"Nee. Ze geloven dat echt. Ze denken dat ik de essentie van Jezus belichaam. Zo was er een hoogzwangere vrouw die na afloop van de voorstelling naar me toekwam, en vroeg: 'Jezus, wilt u mijn baby zegenen?' Ik dacht eerst dat ze een grapje maakte. Maar ze meende het. Dus ik legde mijn hand maar gewoon op haar buik. En wat denk je? De baby bewoog. Zij barstte in huilen uit. Ik was overdonderd. Nee, als zij denkt dat er een connectie is, dan verwelkom ik dat. Dan ga ik niet cynisch doen.

"Er zijn tig van dit soort dingen gebeurd. Er was een familie, grote fans van de film, die hun kinderen natuurlijk ook met de film hadden opgevoed. Een jaar of vijf geleden kreeg een van hun jongens een auto-ongeluk en raakte in coma. De artsen gaven hem nog een paar dagen. Tot een van de broers op het idee kwam om de film op te zetten. Toen de soundtrack 'Gethsemané' speelde, kwam de jongen bij kennis. Ik verzin dit niet. Ja, het verbaast mij ook, maar ik geloof niet dat mensen dit soort dingen verzinnen.

"Man, hoeveel priesters en dominees er niet naar me zijn toegekomen, die zeiden dat ze dankzij mij hun roeping hebben gevonden. En ik doe niets anders dan liedjes zingen!"

Verderop in de hal drinkt een van de acteurs die een hogepriester speelt nog een kop koffie, zijn gigantische zwarte hoofddeksel onder de arm geklemd. Uit de naburige kleedkamers komt het geluid van toonladders. De crew zingt de stemmen warm. Nog een kwartier, dan begint de voorstelling. Neeley, al in zijn witte gewaad, stapt even terug achter een kast, waar een geluidstechnicus zijn microfoon inrijgt.

Tegenspelers Judas en Maria Magdalena komen een kwartier voor de show zijn kleedkamer binnenvallen. "Om een knuffel te geven", zegt Neeley. Jezus lijkt al half in zijn rol te zijn gegleden. Hij pakt Maria, een jonge Italiaanse actrice in nauwsluitende jurk, even vast in de zij. Neeley: "Iedereen vraagt altijd wanneer we gaan trouwen."

Volgens Neeley, die ook aan yoga en meditatie doet, krijgt hij 'geweldige spirituele energie' van zijn werk. Maar gevraagd of dat hem helpt in zijn leven, kijkt hij niet-begrijpend.

Bijvoorbeeld om van slechte gewoonten af te komen?

"Ik heb geen slechte gewoonten."

Meent u dat?

"Ja. Dat komt, als je in zo'n klein dorpje in Texas bent opgegroeid als ik, dan volg je het gebaande pad. Iedereen was daar aardig, beleefd, gul en verantwoordelijk. Attent naar je ouders toe, ook dat nog. Ik kom uit een familie van diepgelovige baptisten: naar de kerk gaan was voor ons net zo gewoon als ontbijten.

"Ik had een sterk geloof als kind, op mijn tiende was ik al een halve theoloog. Rebel zijn kon je niet in ons dorp. Je moest wel 100 mijl rijden voor je ergens een biertje kon krijgen en een feestje kon bouwen. Dat is een beetje ver."

Maar ieder mens heeft toch zwakheden?

"Ik word bijvoorbeeld ook niet egoïstisch van de roem. Mijn crew houdt me ook wel met beide voeten op de grond. Bij een paar biertjes bedachten ze al snel een alternatieve naam voor de show. 'Cheese & Rice and Saladbar'. En ik was dan de Cheese-man." Hij buigt voorover, en raakt de knie van de verslaggever aan. "Ik ben altijd iemand geweest die luistert, die communiceert. Ik ben niet het type dat een pistool uit mijn zak haalt en je - baf - overhoop schiet."

Hij tast weer naar de knie. "Ik hou van mensen."

Van Nederlanders is hij in het bijzonder gecharmeerd, zegt hij. "Ik krijg een heel vredig gevoel bij jullie. Dat klopt wel, toch? Amerika staat altijd te springen om oorlog, of om 'de wereld te redden', zoals dat dan heet. Dat kan je van jullie land niet zeggen."

Het brengt hem terug in de tijd, naar de opnames van 'Jesus Christ Superstar'. "Er werd gefilmd in Israël, toen daar oorlog was. Ik kwam dus uit dat vredige dorpje, en toerde met een stel hippies. Het was een shock. We moesten het leger om toestemming vragen om opnames te maken tussen de tanks. Pakte zo'n met medailles behangen generaal zijn notitieblok, en schreef op: '18.30u: bombardeer de Syrische grens', en daaronder: '20.30u: filmopnames'. Ik vroeg hem verbaasd hoe dat kon. 'We zijn militairen', zei hij, 'We volgen orders op'. Toen wist ik dus dat als ze maar het commando hadden gekregen, die oorlog gestopt had kunnen worden."

Vraag je hem hoe het is om Jezus te spelen, dan toont hij een tandpastaglimlach en volgt er een reeks superlatieven. "Absolutely magnificent." En: "Overwhelmingly beautiful." Dat komt door de kracht van het verhaal, en door de muziek, denkt hij. "Ik zou willen dat je in mijn sandalen kon staan en de energie kon voelen die je van de zaal krijgt. Dat geef ik vervolgens weer terug, en zo ontstaat er een cirkel van spiritualiteit."

Bidt u ook echt, op het toneel?

"Oh my goodness, yes! In de scène 'Gethsemané', waar Jezus met zijn vader praat - dat is een heel, heel persoonlijk moment. Waarom moet hij dood, vraagt hij, hij wil zijn werk graag afmaken. Denk je eens in dat Jezus nog tweeduizend jaar had geleefd, om het allemaal goed te krijgen hier op aarde. Tot vrede inspireren, dat is een van de liefste dingen die ik doe door Jezus te spelen. Ik zou nog zo lang willen doorgaan, al was het vijfduizend jaar. Met mijn act, met mijn leven, alles."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden