Wie niet vernieuwt, raakt zijn klanten kwijt

2014 was het jaar van de omvallende winkelketens. Polare, de Harense Smid, Halfords, en op de valreep nog even het wereldbekende Nederlandse modemerk Mexx. Wat hangt er in de lucht?

Ruim 100 Halfordswinkels sloten dit jaar definitief de deuren. Vorige week ging Mexx failliet. Allebei ijzersterke merken die iedereen kent. Begin 2014 legde ook al boekwinkel Polare het loodje, vervolgens de Harense Smid (elektrische apparaten) en ook juweliersketen Siebel wankelde. Wat ze gemeen hebben is dat ze te lang vast aan een verouderde formule. Na zeven jaar crisis is het te laat voor een reddingsplan: de reserves zijn op, en de bank geeft niet thuis.

Bij het personeel van modeketen Mexx zit de schrik nog goed in de benen. Met name de filiaalhouders willen er niet aan dat dit mogelijk het einde betekent van hun winkel.

De curatoren praten nog met twee buitenlandse partijen. Zo lang blijven de winkels open. Karin Schapers, met drie winkels in Sittard, Venlo en Heerlen, hoopt er maar het beste van. "Wij weten niet meer dan u. Onze winkels lopen goed, dat is niet het probleem."

In Canada bijvoorbeeld heeft Mexx zo'n 100 filialen die nu in onzekerheid verkeren. Ook in België is het een bekend merk. "Wij hebben dit totaal niet zien aankomen, hebben in vijf jaar tijd vier goede en rendabele Mexx-winkels opgestart", zegt franchise-ondernemer Isabel Mouton uit het Vlaamse Geraardsbergen.

Toch waren er wel voortekenen: zo sloot Mexx de webwinkel in maart, om hem te vernieuwen. Hij is tot de dag van vandaag uit de lucht. Vorig jaar sloot de grootste winkel in Amsterdam, de flagshipstore, de deuren. Ook verliet de afgelopen jaren de ene na de andere topman het zinkende schip na alweer een jaar met verlies. De ene zocht de oplossing in China. Dan weer was 'de stadse veertiger' de doelgroep. Ook werd afgelopen voorjaar nog een goedgebekte pr-medewerkster in dienst genomen die overal vertelde dat het allang niet meer zo trendy merk 'weer terug moest naar de Amsterdamse roots.' "Brutaal en fun", het imago waarmee Mexx in de jaren tachtig faam maakte.

undefined

Rouwproces

Bij Halfords (fiets- en auto-accessoires) zijn ze al verder in het rouwproces: daar blijven de deuren van ruim 100 winkels echt dicht. Het personeel staat met lege handen op straat. Alle waar wordt op dit moment geveild.

Maar zelfs hier zijn nog tekenen van leven: de 22 franchise-ondernemers - zelfstandige ondernemers die wel de naam Halfords op de gevel droegen - proberen samen een doorstart te maken. Hun in totaal 28 winkels zijn open gebleven. Pieter Bruin van Halfords in Den Helder heeft zich opgeworpen als woordvoerder. Hij onderhandelt namens alle franchisehouders met de curatoren om de naam te mogen overnemen. "Het ziet er goed uit, ik denk dat het gaat lukken om een deal te sluiten."

Alles voor uw auto: het was, geloof het of niet, in de jaren zeventig een vernieuwende winkelformule. Mannen kochten er hun bougies, accu's en lampjes om op zaterdag te sleutelen onder de motorkap. Later kwamen de auto-radio's, de cd-spelers en de losse navigatiekastjes.

Halfords had niet in de gaten dat het sleutelen passé raakte. Auto's van nu worden kant-en-klaar afgeleverd met inbouwapparatuur en zijn veelal te ingewikkeld voor de doe-het-zelfver. Bovendien kwam de APK-keuring: een beetje zelf je auto oplappen was niet genoeg. Bruin: "Het hoofdkantoor was te weinig met vernieuwing bezig, dat zagen wij al heel lang."

Bruin, als zelfstandig ondernemer, maakte de omslag wél op tijd. Want, zag hij, fietsen werd big business: "Wij zijn helemaal op de elektrische fietsen gedoken, een enorme hit in Den Helder. We hebben ook ingezet op service. Waar in de keten alle fietsenmakers allang waren weg bezuinigd, hebben wij die nog wel in de zaak. Het is bij ons altijd nog druk."

Bruin, zijn vennoot en drie man personeel kunnen goed van de winkel leven. Hij zou heel graag Halfords op zijn gevel houden. "Mijn vrouw en ik hebben de winkel sinds '88, iedereen kent mij hier als Pieter Halfords." Zo denken de andere 22 Halfords-ondernemers er ook over. Deze week waren ze bijeen om over samenwerking te praten.

Bruin: "De nieuwe situatie is wennen, zeker. Vroeger kon je met een druk op de knop de voorraden aanvullen. Iedere week kwam de vrachtwagen uit Veenendaal. Nu moeten we met pen en papier de winkel door en bij alle verschillende leveranciers bestellen."

Ze willen wel toe naar een gezamenlijke inkoop, maar een nieuwe hoofdkantoor, met personeel en alles, komt er niet. "Dat kan gewoon niet in deze tijd." Ergens is Bruin opgelucht dat de kogel door de kerk is. "We houden de moed er in hoor. Het is hard werken maar het geeft wel weer nieuwe energie."

undefined

Prullaria

Waar sommige ketens de crisis niet overleven, profiteren anderen juist van de dip. De Noord-Hollandse prullariaketen Action is er zo een, net als betaalbare-kledingketens Zeeman, H&M en Primark. Volgens retaildeskundige Paul Moers zijn het de merken helemaal bovenaan en helemaal onderaan de markt die nog succesvol zijn. Alles in het middensegment kwakkelt. Dat zijn ook de Hema en de V&D.

"Waarom zou ik nog naar de Halfords gaan als die doorsnee fietsen heeft die overal te koop zijn en niet eens meer een fietsenmaker? Dat hoofdkantoor heeft grote fouten gemaakt, de boel helemaal laten versloffen", zegt Moers.

Geld om nog te vernieuwen en concurrentie het hoofd te bieden is er dan niet. Bovendien verliezen juist de 'middle of the road-ketens' veel klanten aan internet. "Winkeliers hebben ontzettend veel pijn geleden. Er wordt minder gekocht. Ons besteedbaar inkomen is nauwelijks gestegen sinds 2007. Bij bouwmarkten is die volumedaling zelfs 40 procent. Dat is nauwelijks op te vangen. Daar gaan ook nog klappen vallen."

En dan komt er ook nog allemaal nieuwe buitenlandse concurrentie met een enorme buffer achter zich. "Zo'n Forever 21, Zara en H&M en Primark hanteren wat wij noemen de 'paradoxformule'; ze bieden geweldige designkleding tegen krankzinnig lage prijzen. Daar heeft Mexx zich volkomen door onder de voet laten lopen."

Een ouderwetse Hollandse keten die wel net op tijd ingreep is volgens Moers De Bijenkorf. "Hun strategie is briljant. Ze hebben kleine filialen gesloten en alleen de hele grote filialen met status open gehouden. Ze richten zich helemaal op het dure segment. Op dit moment zijn ze ook technisch aan het vernieuwen, met digitale passpiegels, met het binden van klanten via hun pasjessysteem, een mooie webwinkel, álles trekken ze uit de kast. En ik denk dat het ze gaat lukken."

Een andere Nederlandse keten die goed overeind blijft is C&A, ziet Moers. "Zij gaan gestaag en goed met de tijd mee."

undefined

Klassieke kantoorboekhandel

En dan is dit ook nog het beslissende jaar voor de ketens die regelrecht verouderd zijn, zo blijkt. De klassieke kantoorboekhandels van Gebroeders Winter - 15 vestigingen, sinds 1914, ook vorige week failliet verklaard - en de al eerder verdwenen Free Record Shop zijn voorbeelden. Moers: "Voor mij heeft de Free Record Shop een grote sentimentele waarde. Ik was er als jongen niet weg te slaan. Maar ja, met iTunes en Spotify is die keten niet meer relevant." Hetzelfde geldt voor Gebroeders Winter: we doen gewoon een stuk minder met pen en papier.

Vakbondsbestuurder Martijn den Heijer van CNV Dienstenbond was bij veel faillissementen betrokken. "Voor het personeel is het erg. Zij hebben vaak hun beste beentje voor gezet en horen op het laatste moment dat het is mislukt. Er is geen geld voor een sociaal plan. Die van Halfords zijn vaak jong, bij Polare was het personeel wat ouder en gespecialiseerd in de boekverkoop. Gelukkig hebben veel van die winkels zelfstandig een doorstart gemaakt."

undefined

Halfords

532 personeelsleden van auto- en fietsonderdelenketen Halfords verliezen hun baan. 102 winkels en het hoofdkantoor gaan dicht. De 22 franchiseondernemers (samen hebben ze 28 winkels in het hele land) mikken op een doorstart. Halfords begon in 1892 in Engeland als ijzergroothandel. In 1973 werd de eerste vestiging in Nederland geopend. In 1986 kreeg de keten een eigen Nederlandse directie. In 1988 kwam het in handen van het grote Nederlandse retailconcern Macintosh dat er in 2011 weer vanaf wilde. De algemeen directeur van Halfords kocht het bedrijf voor het symbolische bedrag van 1 euro maar wist de handel niet meer vlot te trekken. Op 7 oktober sprak de rechter het faillissement uit. De 22 zelfstandige ondernemers vallen hier buiten. Zij willen samen door.

undefined

Siebel

Begin dit jaar ging de 100 jaar oude juweliersketen Siebel failliet. Enkele weken bleven de deuren van de 36 winkels gesloten tot het Russische bedrijf Moscow Jewelry Factory de reddende hand uitstak. Alle 170 medewerkers gingen mee naar de nieuwe eigenaar. Moscow Jewelry is een van de oudste bedrijven in de Russische juwelenindustrie.

Ook in de juweliersbranche geldt net als in de kledingbranche dat vooral het hogere segment, de exclusieve ambachtelijk gemaakte sieraden, of het lagere segment (hippe, goedkope sieraden) het goed doen. Siebel, dat in 2012 het predikaat koninklijk kreeg, valt hier net tussen in. Siebel maakte in de jaren tachtig deel uit van het beursgenoteerde Vendex, maar was de laatste jaren zelfstandig.

undefined

Mexx

Kledingketen Mexx heeft winkels in vijftig verschillende landen. In Europa gaat het om 315 filialen. Daaronder zitten veel franchisenemers, store-in-stores (een verkooppunt in een winkel). Mexx vroeg vorige week faillissement aan. De winkels blijven open zolang de curator zoekt naar een overnamekandidaat. Mexx zag de omzet al jaren dalen. Iets minder dan de helft van de jaaromzet (100 miljoen euro) kwam uit de winkelverkopen. De levering aan winkels leverde jaarlijks 150 miljoen euro op.

Oprichter van Mexx is de van oorsprong Indiase Rattan Chadha. Het Amsterdamse kledingmerk was in de jaren tachtig vernieuwend, met moderne reclames en vrolijke kleuren. In 2001 verkocht Chadha zijn bedrijf aan het Amerikaanse Liz Claiborne (LCI). In 2011 kocht de Amerikaanse investeerder The Gores Group voor 85 miljoen dollar een belang van 82 procent in Mexx. Het hoofdkantoor bleef altijd in Amsterdam.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden