Column

Wie neutraal kijkt, moet medelijden hebben met de Republikeinse partij

Presidentskandidaat Donald TrumpBeeld anp

De Republikeinse partij in de VS stormt af op een ramp. Veel Nederlanders zal dat koud laten of het zal hen zelfs schadenfreude verschaffen, want ons land is qua politieke voorkeur met betrekking tot de VS bijna een één-partijstaat.

Meestal hoopt hier ongeveer negentig procent dat een Democraat in het Witte Huis zal belanden. Dit keer gaat de voorkeur even massaal uit naar Hillary Clinton. Die algemene voorkeur voor Democraten berust deels op onkunde, gevoed door sterk gekleurde reportages van overwegend linkse correspondenten in Washington. Zij hebben er een handje van de Republikeinen af te schilderen als 'een stelletje halvegaren' (een letterlijke uitdrukking van Amerikanist Maarten van Rossem), een vergaarbak van extreem-rechtse denkbeelden. Dat zegt veel meer over deze commentatoren dan over de Republikeinse partij.

De 'natuurlijke partij'
Wie wat neutraler naar de Amerikaanse politiek kijkt zal meer bekommernis hebben over de Republikeinse partij. Eind dit jaar zal het 156 jaar geleden zijn dat Abraham Lincoln als eerste Republikein de presidentsverkiezingen won. Sindsdien is het Witte Huis 92 jaar door een Republikein bewoond, dus bijna zestig procent van de tijd. Je zou kunnen zeggen dat de Republikeinen de 'natuurlijke' partij van de uitvoerende macht zijn.

Uiteraard zou - zo geredeneerd - een eindoverwinning in november door een Democraat die situatie meer in balans brengen. Maar op langere termijn zou het een slechte zaak zijn als de Republikeinen vleugellam raken en de verkiezing van de president daardoor verwordt tot enkel de uitkomst van een interne strijd in de Democratische partij.

Na dinsdag zal het iets duidelijker zijn of er nog een reële kans bestaat dat Donald Trump van de Republikeinse kandidatuur kan worden afgehouden. Andere Republikeinen mogen misschien denkbeelden hebben die ver af liggen van die van menig Nederlander, het probleem met Trump is dat hij door maar één denkbeeld wordt gedreven: ik ben geweldig, dus komt de macht mij toe.

Enig vermogen tot zelf-reflectie, of diepgang in het algemeen, heeft hij niet laten zien. Wel veel schoolplein-venijn tegen wie hem op zijn route naar de macht niet blindelings volgt. Voor het eerst is er een Republikeins politicus die met recht als een 'halvegare' zou kunnen worden getypeerd.

Labiele egotripper
Tot nog toe schommelt de aanhang van Trump in de Republikeinse primaries tussen 20 procent en 40 procent, een (grote) minderheid. Toch is dat waarschijnlijk genoeg om de kandidatuur te bemachtigen. Indien hij inderdaad de kandidatuur namens de Republikeinen in de wacht sleept, zal dat de partij splijten. Menig doorgewinterd Republikein zal in november liever thuis blijven of op Hillary Clinton stemmen, dan stemmen op de labiele egotripper Trump.

Zijn presidentschap zou de partij voorts blameren en alleen maar verder tot op het bot verdelen; nog afgezien van de schade voor het land en de wereld. En met een verlies tegenover Hillary Clinton zal de pijn evenmin zijn geleden. Trumps succes laat immers zien dat een aanzienlijke minderheid van het Republikeinse electoraat beheerst wordt door afkeer van wat als het partij-establishment wordt gezien. Die afkeer zal over vier jaar niet plotsklaps verdwenen zijn.

Presidentskandidaat voor de democraten: Hillary ClintonBeeld anp

Gematigden
Hoe heeft het zo ver kunnen komen? De Amerikaanse journalist E.J. Dionne beweert in een recent boek - Why the Right Went Wrong - dat de wortels in de jaren zestig liggen, toen de Republikeinen onder Goldwater ideologisch naar rechts trokken. Geen originele stelling want reeds acht jaar geleden hield de Republikeinse 'moderate' Geoffrey Kabaservice - in zijn boek Rule and Ruin - eenzelfde verhaal.

Het zou mis zijn gegaan toen de 'gematigden' - politiek in het centrum gesitueerd - de controle over de partij begonnen te verliezen aan de 'conservatives'. Het is, los van de vraag hoe je er inhoudelijk over denkt, een onhoudbare stelling. De overname door de 'conservatives' leverde namelijk allerminst een ruïne op, maar juist een van de meest succesvolle Republikeinse presidenten ooit: Ronald Reagan. Ook 'moderate' analist Kabaservice bleek in zijn boek niet aan bewondering voor Reagan te kunnen ontkomen.

Trump is niet degene die in de traditie van Reagan staat, dat zijn eerder kandidaten als Carly Fiorina (die zich reeds terugtrok) en Marco Rubio; misschien ook nog enigszins Ted Cruz. Reagan was ideologisch gedreven, Trump ontbeert daarentegen elke inhoudelijke visie. Reagan speelde nooit op de man, Trump doet niet anders (alsmede op vrouwen). Reagan werkte bovendien uitstekend samen met politiek andersdenkenden, Trump beschimpt zijn tegenstanders slechts.

Ronald ReaganBeeld anp

Indien Trump al in enige traditie staat dan is het in die van Tammany Hall. Dat was een eeuw geleden de machtsmachine in New York, de stad waar Trump vandaan komt. 'Political bosses' kochten er stemmen van migranten in ruil voor beloften om de persoonlijke positie van de kiezers te verbeteren. Saillant detail: Tammany Hall was geen Republikeins maar een Democratisch fenomeen. Is er toch alvast iets dat Trump met de Democraten verbindt.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de TeldersStichting, de liberale denktank van Nederland. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden