Wie liefde kan uitleggen, begrijpt er niks van

null Beeld ANP
Beeld ANP

Een groepje academische filosofen dat een tijdje terug betrokken was bij een symposium over de liefde. Die bijeenkomst in het Amsterdamse debatcentrum Spui25 trok onverwacht veel belangstelling. Reden voor de betrokkenen om een boek over het thema te maken voor een breed publiek, aldus Wim de Muijnck in het voorwoord bij ‘De liefdesparadox’.

Sebastien Valkenberg

Van alle auteurs kent dat brede publiek Jan Bransen (Radboud Universiteit Nijmegen) waarschijnlijk het beste. In 2014 won hij de Socrates Wisselbeker met ‘Laat je niets wijsmaken’.

Hun ambitie

Inzicht bieden in wat de auteurs de liefdesparadox noemen. Wat houdt die in? ‘Wie exact en in voor iedereen overtuigende redenen meent te kunnen uitleggen waarom hij van iemand houdt, begrijpt er duidelijk niets van.

Maar wie zegt dat hij iemand ‘zomaar’ liefheeft, in de zin dat zijn liefde net zo goed een willekeurig ander had kunnen betreffen, of dat deze persoon hem ook onverschillig had kunnen laten, begrijpt het al helemaal niet.’

Het resultaat

‘De liefdesparadox’ is hard werken. Dat komt niet door het onderwerp, dat tot prikkelende invalshoeken leidt. Zo associëren we liefde met hoogoplopende emoties (‘O Romeo, Romeo! wherefore art thou Romeo?’), terwijl liefde volgens Katrien Schaubroeck van de Universiteit Antwerpen ook een rationele kant heeft. Verrassend, net als Jan Bransens artikel over de vraag ‘waarom het goed is om van jezelf te houden’.

Volgens Bransen kan eigenliefde moreel verantwoord zijn, ook al lijken eigenbelang en moraliteit elkaar juist uit te sluiten. Kortom: de auteurs nuanceren, corrigeren en prikken mythes door. Alleen gebeurt dat vaak in nogal technische taal. ‘Waar Frankfurts identificatiemodel liefde primair als een volitioneel verschijnsel neerzet, is ze binnen het relatiemodel affectief-volitioneel.’ Mijn tekstverwerkingsprogramma bleef rode golfjes zetten onder de woorden die het niet kent.

Mooiste zin

‘De liefde? Die bedrijf ik vaak, maar ik praat er nooit over.’ Een onthullende zin, afkomstig van Marcel Proust. Want al die deftige woorden over de liefde houden iets onbevredigends; liefde laat zich moeilijk analyseren. Het is veelzeggend dat de inspirerendste zin uit het boek niet van een filosoof komt, maar van een schrijver.

Reden om het boek niet te lezen

Zie hierboven. ‘De liefdesparadox’ is geen boek dat je even opslaat als je op de trein staat te wachten of in bed ligt. Zorg dat u achter een bureau zit, misschien met een potlood in de aanslag, of anders in een comfortabele fauteuil.

Reden om het boek wel te lezen

Nogal wat filosofen hebben de liefde onlangs als filosofisch thema ontdekt: Dirk de Wachter, Alain de Botton, Simone van Saarloos. Hun boeken zou je kunnen lezen als waarschuwingen tegen de romantische liefde: pas op voor overspannen verwachtingen, staar je niet blind op die ene Grote Liefde. De liefdesparadox vormt daarop een verfrissende aanvulling. De auteurs waarschuwen (bijna) niet, roepen nergens toe op, maar analyseren. Dus krijgt de lezer een uiteenzetting van de drie vormen van liefde die Plato onderscheidde (eros, philia en agape). Misschien niet altijd even meeslepend, maar wel leerzaam.

De liefdesparadox

Jan Bransen e.a.

Amsterdam University Press, 208 blz. €19,95.

***

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden