Wie laat straks de trein rijden?

Werk zat voor elektrotechnici. Maar studenten zijn er nauwelijks. Bedrijven leiden ze zelf maar op.

Er voltrekt zich een ramp in de elektrotechniek. Als we zo doorgaan, stort de hele sector in." Ton Vaes, leraar Elektrotechniek op de Hogere Zeevaartschool in Amsterdam, is geen somber mens. Maar wel dramatisch over zijn vak. Jongeren kiezen nauwelijks nog voor elektrotechniek. Terwijl zij gegarandeerd een goed betaalde baan kunnen krijgen. Binnen tien jaar gaat 25 procent van de elektrotechnici met pensioen.

Elektrotechnici ontwerpen, bouwen en onderhouden elektrische producten en diensten. Maar wie verhelpt straks storingen in de installaties van ziekenhuizen en zorgt dat treinen blijven rijden? We willen onze elektrische auto's voor ons huis opladen en zonnepanelen stroom laten terugleveren op het netwerk. Maar welke slimmerd ontwerpt en bouwt dit 'smart grid' elektriciteitsnetwerk?

Cijfers geven een ondoorzichtig beeld van het werkelijke probleem. Zo juichen universiteiten en hogescholen dat meer techniekstudenten dit jaar startten, maar 'techniek' omvat zo'n honderd studierichtingen die meer de breedte ingaan dan de diepte. Op studies als 'Media en knowledge engineering' en 'Strategic Product Design' (studies op de TU Delft) zit de arbeidsmarkt niet te wachten, wel op 'harde' techneuten als elektrotechnici. En daar vallen de harde klappen. Bij het mbo en vmbo is er is een continue daling zonder teken van herstel. Volgens kenniscentrum Kenteq verloor het vmbo de afgelopen tien jaar 65 procent van zijn leerlingen elektrotechniek. Het mbo levert jaarlijks zo'n 2850 elektrotechnici af en het hbo 600, druppels op de gloeiende plaat.

"Ik krijg er wel eens pijn van in mijn buik," zegt Marko Kruithof, manager netcoördinatie bij Stedin, beheerder van het gas- en elektriciteitsnetwerk in de Randstad. "Op dit moment heb ik plek voor honderd elektrotechnici die direct aan de slag kunnen. Maar ze zijn er niet." De gemiddelde leeftijd bij Stedin ligt boven de vijftig. "Over 7 tot 15 jaar is zo'n 25 procent van het hele bedrijf met pensioen. Dat wordt een enorm probleem."

Binnen vijf jaar is er een tekort van 60.000 elektrotechnici, voorspelt Jaap van den Bent, divisiemanager bij elektrotechnisch multinational ABB en commissielid Onderwijs bij de Federatie Elektrotechniek (Fedet). Hij maakt zich niet alleen druk om de tekorten. Hij veegt vooral de vloer aan met de kwaliteit van het beroepsonderwijs. "Bedroevend op alle niveaus. Het sluit absoluut niet aan bij de praktijk." En ook niet bij de belevingswereld van jongeren, vindt hij, want ze ervaren het als een duf vak en haken massaal af halverwege de opleiding. Vaes, zelf leraar beroepsonderwijs, snapt wat hij bedoelt: "We roepen wel heel hard: 'kom naar ons!', maar er is niemand meer. Geen leraren, geen opleidingen, geen goed lesmateriaal. Kijk eens naar autotechniek, die hebben fantastische interactieve digitale lessen. Wij moeten het met oude herdrukken van prehistorische boeken doen."

Van den Bent ziet bedrijven meer en meer overgaan op het zelf opleiden van jongeren. "Daarbij worden we steeds minder kritisch en nemen allrounders aan." Hij is geen voorstander van deze trend. "Het holt het reguliere onderwijs verder uit. Je bent namelijk niet meer met elkaar op zoek naar het maximum. Bij het zelf onderwijzen ligt de focus niet meer op investeren in regulier onderwijs en op afstemming van wederzijdse verwachtingen. Ik vind dat een zwaktebod." Het is precies wat het 'Techniekpact' beoogt dat overheid, onderwijs en bedrijfsleven dit voorjaar sloten. Van den Bent ziet dit pact "als een stap in de goede richting, maar er is structureel meer overleg nodig. Op alle fronten."

Mbo'ers uit het Oostblok
Van Dorp Installaties uit Amersfoort is zo'n bedrijf met een eigen opleidingscentrum. Het ontwerpt, realiseert en beheert techniek in gebouwen en heeft dringend mbo'ers nodig. Binnen vijf jaar gaat 15 procent bij Van Dorp met pensioen. Anouchka Bones van personeelszaken. "We gaan die vakkennis verliezen." Jongeren worden bij het bedrijf opgeleid tot monteur werktuigkunde of elektrotechnische installaties. Bones: "Het is een grote investering. Voordat een monteur zelfstandig kan werken, ben je vier jaar verder."

Ook Bones is niet te spreken over de kwaliteit van beroepsopleidingen. "De school is een ontmoetingsplek waar vrijheid blijheid het uitgangspunt is. Ze leren er niet om te gaan met verantwoordelijkheid." Haar opleidingscentrum geeft ouderwets onderwijs en daar is Bones trots op. Ze hekelt de onderwijsvernieuwingen van de afgelopen jaren. "Jongeren hebben behoefte aan duidelijkheid en aan instructies. Wij eisen klassikaal onderwijs en werken vanuit de theorie. Dat is precies anders dan vanuit competenties, zoals de overheid voorschrijft. Dat werkt niet voor een niveau-2'er."

ABB lost als wereldleider het tekort aan elektrotechnici op door hen uit het buitenland halen. "Voor ons werkt dat prima. De voertaal binnen het concern is toch al Engels", verklaart Van den Bent. Hij werkt met hooggeschoolde krachten. Van Dorp Installaties in Deventer haalt mbo'ers uit het Oostblok. Bones in Amersfoort is blij dat ze het redt met de Nederlandse jongeren in haar bedrijfsopleiding. Stedin trekt evenmin graag werknemers aan van over de grens. Kruithof: "In het veld is de taalbarrière te groot. Zelfs in het Engels ja. We kunnen ons in dit vak geen gevaarlijke situaties door gebrekkige communicatie permitteren."

Hoog opgeleide elektrotechnici zitten in de topdrie van de salarisschalen. Een sterke economische prikkel voor jongeren. Bones zou het vak hipper willen maken, Vaes wil investeringen in leerkrachten en lesmateriaal, Van den Bent meer afstemming met het bedrijfsleven. Kruithof heeft nog een oplossing om de tekorten aan te pakken: "Mensen hebben geen idee van de wereld achter het stopcontact. Ik zou onze transformatorhuizen wel willen ombouwen met glazen wanden. Dan wordt ons werk pas zichtbaar."

Techniekpact
Het technisch beroepsonderwijs en het bedrijfsleven hebben een slecht huwelijk. Jaarlijks worden 30.000 technici te weinig opgeleid en de techneuten met diploma hebben niet de competenties die bedrijven nodig hebben. Dat moet anders, vindt het kabinet. Om het groeiende tekort te lijf te gaan, wordt 400 miljoen euro uitgetrokken en werd in het voorjaar een pact met regionale overheden, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven gesloten, het zogenoemde 'Techniekpact'. Met zestig partners moet deze grootschalige samenwerking het onderwijs beter laten aansluiten op de beroepspraktijk.

Zo'n gezamenlijke aanpak is niet nieuw. Vanaf 2002 gebeurt dit op kleinere schaal met overheid, onderwijs en bedrijfsleven in 'Jet-Net' (Jongeren en Technologie Netwerk Nederland). Beatrice Boots van Platform Bèta Techniek, partner van zowel Jet-Net als het Techniekpact: "Samenwerken is de enige weg tot verbetering. Ook landen buiten Nederland zien dat. Op Europees niveau wordt er met interesse naar gekeken."

Het Techniekpact omvat basis, voortgezet, middelbaar en beroepsonderwijs en scholing van werkenden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden