Opinie

Wie krijgen Nederlandse nationaliteit?

Beeld ANP XTRA

Het is tijd dat Nederland het probleem van staatloosheid erkent en aan ruim 2000 mensen die hier staatloos zijn een procedure biedt om staatsburgerschap op den duur te verwerven. Omdat een aanvraagprocedure voor een verblijfsvergunning voor deze groep ontbreekt, kunnen zij geen verblijfsstatus opbouwen: een vereiste voor nationaliteit is rechtmatig verblijf.

Naar schatting zijn er twaalf miljoen staatlozen wereldwijd - waarvan enkele duizenden in Nederland. Zelfs de meest vanzelfsprekende zaken, zoals naar school gaan, naar de dokter, een baan vinden, of trouwen met je geliefde, kunnen zonder staatsburgerschap onmogelijk worden. Bovendien hebben staatlozen geen enkele zekerheid. Wie geen nationaliteit heeft, kan worden verjaagd, en kan vervolgens nergens terecht. Het wordt tijd dat we daar meer oog voor krijgen.

In tegenstelling tot de vluchtelingenproblematiek haalt staatloosheid nauwelijks de media. Afgelopen september gebeurde wel toen het gegoede echtpaar Igor en Galina uit de voormalige Sovjet Unie via televisieprogramma VARA Ombudsman hulp zocht bij het verkrijgen van een verblijfsstatus. Dat deden zij via de asielprocedure, maar dat mislukte. Voor staatlozen is er geen gerichte procedure rechtmatig verblijf - of zelfs erkenning van staatloosheid - te verkrijgen. Zo ontstaat een pingpong-effect tussen landen met staatlozen als machteloze slachtoffers.

Elke staatloze jonger dan 50 had staatsburger moeten zijn

Tegen de eeuwwisseling werd de internationale gemeenschap wakker geschud, toen tienduizenden mensen staatloos werden door het uiteenvallen van de Sovjet Unie en Joegoslavische federatie. Toen werd duidelijk dat er een onmiskenbaar verband is tussen staatloosheid en verscheidene internationale vraagstukken. Ten gevolge van staatloosheid en van geschillen over nationaliteit ontstond nationale en/of internationale instabiliteit, resulterend in burgeroorlogen, gedwongen migratie en internationale conflicten. Daardoor begint de ernst van het probleem echt door te dringen.

Dit jaar wordt de vijftigste verjaardag van het Verdrag tot Beperking der Staatloosheid 'gevierd' en de UNHCR, de organisatie die niet alleen voor de vluchtelingen op moet komen, maar ook voor de staatlozen, lanceerde in augustus een grootse mediacampagne. Ineens stonden er verhalen over staatloosheid in honderden kranten over de hele wereld en voor het eerst gaf Antonio Guterres, de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, op radio en televisie een aantal interviews over dit onderwerp. 'Deze mensen hebben dringend hulp nodig want ze leven in een juridische nachtmerrie', zei Guterres. 'Dit maakt van hen één van de meest uitgesloten mensen op aarde.'

De urgentie waarmee deze problematiek vandaag de dag wordt aangekaart kan voorlopig tot geen andere conclusie leiden dan dat het Verdrag tot Beperking der Staatloosheid, dat sinds 1961 nieuwe situaties van staatloosheid had moeten voorkomen, tot dusver heeft gefaald. Een mooie verdragstekst is onvoldoende, het verdrag moet ook tot leven komen en nageleefd worden.

De toekomst: een verblijfsvergunning?
Voor nationaliteitsvraagstukken is er anno 2011 meer aandacht. In Nederland en andere Europese landen wordt discussie gevoerd over de wenselijkheid van dubbele nationaliteit, de vereisten voor naturalisatie en de mogelijkheid tot het ontnemen van de nationaliteit van terroristen en veroordeelde criminelen. Elders gaat het eerder over de toekenning van nationaliteitsrechten; aan vrouwen, nomadische volken, arbeidsmigranten.

Het beleid op het gebied van staatsburgerschap is steeds meer onderworpen aan internationaal debat en aan het internationaal recht. Daarmee breken er ook nieuwe kansen aan om na 50 jaar het verdrag na te leven en staatloosheid in Nederland in de kiem te smoren.

Het is te hopen voor toekomstige Igor en Galina's, en de overige duizenden staatlozen in Nederland, dat Nederland staatloosheid serieus gaat aanpakken. Misschien is het begin daar. In Nederland verschijnt later dit jaar een UNHCR-rapport over staatloosheid. Dat moet leiden tot een debat over hoe ons nationaal rechtstelsel omgaat met deze problematiek. Hard nodig, want het wordt tijd dat Nederland haar eigen verdragsverplichtingen effectief naleeft.

Dr. Laura van Waas promoveerde op het onderwerp staatloosheid en was jaren werkzaam bij het UNHCR, onder andere, in Beirut en Bangkok. Momenteel is zij aan Tilburg University werkzaam als senior onderzoeker en manager van het Statelessness Programme, het eerste wereldwijde expertisecentrum voor staatloosheid. Op 3 november bent u van harte welkom bij de officiële start waarbij de UNHCR zal ingaan op staatloosheid in Nederland. Informatie vindt u op: http://www.tilburguniversity.edu/research/institutes-and-research-groups/statelessness/news

Dit artikel is ook verschenen op Sociale vraagstukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden