Wie komt er nog ooit haar bed uit als ze weet dat ze nog driehonderd jaar te gaan heeft?

Christopher Sykes is in Londen bezig met een televisiedocumentaire over oud worden. Ik mag meedenken. Het gaat hem om de vraag of we oud worden kunnen vermijden, niet door jong te sterven (hoewel dat vrijwel overal tegen helpt), maar door ook op hoge leeftijd, nooit echt oud te worden.

Christopher wil twee celbiologen aan het woord hebben over deze kwestie. De optimist is Aubrey de Grey en de pessimist (of realist) is Martin Raff. De Grey is een midveertiger met het onfortuinlijke uiterlijk van de waanzinnige professor: haar in een staartje, grote enge rooie baard, een man die nogal eens in de spiegel kijkt. Raff is in dat opzicht geheel onverdacht door een uiterlijk dat voornamelijk uit schutkleuren lijkt te bestaan.

De Grey stelt vast dat oud worden een fysiek fenomeen is dat onze lichamen overkomt en dat naspeurbaar is. Deze naspeuringen moeten leiden tot inzicht in de aard van de moleculaire, en uiteindelijk cellulaire schade die de onderliggende oorzaak vormen voor het verouderingsproces. Het gaat om het tegenhouden van deze processen. Hij is de stichter van SENS, Strategies for Engineering Negligible Senescense. Ofwel: Strategieën voor Sleutelen aan Nauwelijks Oud worden.

De Grey is er niet op uit ons een schier eindeloze oude dag te bezorgen, want als driehonderd jaar boven de boomgrens van negentig de prijs is voor het langer aanblijven op aarde, dan zullen de meeste mensen hun celschade koesteren. Hij denkt aan lenige ouderdom. Hij gelooft niet dat een eindeloos bestaan haalbaar is, want statistisch gesproken is de kans op een domme oversteek, een neerstortend vliegtuig of een kleinkind dat eindelijk van opa af wil, honderd procent.

Maar in zijn visie hoeft dat einde niet voorafgegaan te worden door het nu gebruikelijke scenario van langzame aftakeling.

In De Greys visioen blijven we een soort veertiger of vijftiger tot de dood er na vele eeuwen op volgt. Overigens is het hem niet mogelijk te zeggen in welk levensstadium dit vertragen van de biologische klok in gang gezet zou moeten worden.

Dat tweejarigen gedurende tien jaar twee blijven, mag voor de moppies zelf een zegen zijn, voor de ouders lijkt het me een slopende toestand die reeds bij voorbaat zoveel jaren van hun levens afhaalt dat daar flink wat levensverlenging tegenover zal moeten staan om hen toch nog op hun tachtigste de emmer om te kunnen laten trappen.

De Greys idee over een soepeltjes verlopende 'ouderdom' roept duizenden andere vragen op. Wie komt er nog ooit haar bed uit als ze weet dat ze nog driehonderd jaar te gaan heeft? Mag je ook eerder dood, als het tegenvalt op je 234ste? Als er zo slecht gestorven wordt, is er dan straks alleen nog maar staanplaats op aarde? Wat gaan we doen gedurende al die eeuwen? Wat hemzelf betreft zit De Grey daar het minst over in. Er is nog zoveel dat hij wil bestuderen. Maar hoe al die eeuwen gevuld moeten worden door mensen die zich nu al nauwelijks zonder grove prikkels door een zondagmiddag weten heen te slepen blijft een raadsel. Het zoeken naar nóg grovere prikkels ligt dan voor de hand.

Volgens Raff zijn dit vragen waarop we geen antwoord hoeven te geven, want celveroudering en celdood zijn totnogtoe processen die we onvoldoende begrijpen om er vruchtbaar aan te kunnen morrelen.

Raff heeft jaren onderzoek gedaan naar de mechanismen achter het 'besluitvormingsproces' dat ertoe leidt dat een zoogdiercel sterft, zich deelt of in een ander celtype verandert. Dit wordt deels binnen de cel, en deels daarbuiten geregeld. Hoe wezenlijk die inmenging van buitenaf kan zijn, blijkt uit het feit dat stamcellen die je inbrengt in nierweefsel, tot niercellen worden. Specialisatie in een cel ontstaat immers door het uitschakelen van een aantal genen. Wat uit staat kan weer aan gezet worden, maar hoe dit alles geregeld wordt, is nog maar zeer ten dele duidelijk.

Wie wegzoomt van de cel om een ogenblik boven alles wat leeft te gaan hangen, die ziet dat leven op aarde een proces van zelfreproductie is dat nooit in gang had kunnen blijven als er geen zelfdestructie bij in was geweven. Als wasmachines zichzelf nabouwen en er gaat er nooit eentje stuk, dan zit je na verloop van tijd (en dat verloop wordt je altijd gegund) met een planeet vol wasmachines.

Leven als gevolg van zelfreproducerende macromoleculen is alleen haalbaar als er een zelfdestructie-knopje bij in is gebouwd. Wij weten nog niet waar dit zit en het is maar de vraag of het onklaar maken van dit gehate mechanisme veel geluk zal brengen. We blijven mens en daar is volgens Beckett geen genezing voor.

De Grey en Raff zijn moleculair genetici en hoe indrukwekkend hun scherpte ook moge zijn bij het ontrafelen van de biochemische processen, zij missen de expertise om de grotere vragen te beantwoorden die hun werk oproept. Niemand kan zich daar een expert noemen.

Misschien worden we na een duizendjarig leven nóg veel slechter in doodgaan, omdat de stapel die je dan omgooit zoveel hoger is geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden