Wie kan onze nieuwe universele held worden?

Gezocht: inspirerend voorbeeld voor de hele mensheid

Vraag tien mensen wie de grootste held ter wereld is en negen keer zal het antwoord zijn: Nelson Mandela. De man die het apartheidssysteem deed verdwijnen was de enige nog levende populaire icoon in het rijtje Mahatma Gandhi, Moeder Theresa en Martin Luther King jr. Voorbeelden van menselijkheid, gelijkheid, vergiffenis en moed die grenzen, kleuren en sekse overstegen. Wie kan de status van universele held invullen nu Mandela is overleden?

Ineke van Kessel, gepensioneerd onderzoeker van het Afrika Studiecentrum en auteur van een biografie over Mandela, is even stil. "Mandela was zo'n uniek figuur, kan zo iemand worden opgevolgd? Hij combineerde meerdere eigenschappen die essentieel zijn voor een wereldheld: universele idealen, lef, zelfbewustzijn én strategisch inzicht. Want in het Westen herinneren wij hem graag als knuffelbare, geweldloze opa, zwarte Zuid-Afrikanen eren hem als strijdbare activist. Zij weten: zijn onderdrukkers vergeven, was stragische noodzaak."

En dan is daar: het martelaarschap. "Die 27 jaar gevangenschap hebben de cultstatus van Mandela gecreëerd. Het was ook weer strategie om hem als welbespraakte, goedgeklede jurist met een zweem van aristocratie, en niet één van de andere grote verzetsmannen die ook vastzaten, als anti-apartheidsboegbeeld te lanceren. Zijn opofferingen hebben het icoon Mandela gecreëerd. In die zin zouden de Burmese oppositieleidster Aung Sang Suu Kyi, die jarenlang huisarrest had, of de Pakistaanse meisjesactiviste Malala Yusafzai, die door het hoofd geschoten werd door de taliban, na hem de universele helden kunnen zijn." Maar Suu Kyi krijgt als aspirant-president kritiek dat ze niet opkomt voor de moslimminderheid in Burma. Kessels: "En Malala is nog zo jong, hoe loopt dat af?"

Moderne helden zijn lastig, zegt schrijver Abdelkader Benali. "Het mondiale heldendom is voor mij nu wel gestorven. Als ik dan iemand moet noemen die ook een wonderbaarlijke transformatie heeft doorgemaakt dan is dat hardloper Mo Farah. Uit een uitzichtloze situatie in Somalië, via bovenmenselijke sportprestaties, uitgegroeid tot posterjongen van Europese atletiek en multiculturalisme. Obama was het even, maar is inmiddels een doodgewone president die wordt afgerekend op zijn beleid."

Voor actrice en presentatrice Anousha Nzume, de laatste tijd bekend als voorvechtster van een modern Sinterklaasfeest zonder zwartgeschminkte pieten, is Obama nog wel een universele held. "Alleen al dat voor het eerst een zwarte man de grootste wereldmacht leidt, blijft inspirerend. Maar hij heeft ook werkelijk revolutionaire dingen gerealiseerd. Obamacare heeft nog kinderziekten, maar elke Amerikaan betaalbare zorg bieden is niemand anders gelukt. Dichter bij huis vind ik kunstenaar en activist Quinsy Gario een held. Om ondanks zoveel haat en bedreigingen tegen racisme te blijven strijden, vind ik heldhaftig."

Zowel Kessels, Nzume als Benali is het erover één ding eens: we hebben helden nodig. "Inspirerende voorbeelden die ons boven onze alledaagsheid uit kunnen tillen en het idee van een betere wereld levend kunnen houden."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden