Wie kan in Farage's voetstappen treden?

partijcongres | Ukip kiest vandaag een nieuwe leider. Maar met het Britse 'ja' tegen de Brexit lijkt de partij nu stuurloos te zijn.

Ukip beleefde haar finest hour na het Brexit-referendum op 23 juni. Een einde aan het EU-lidmaatschap, iets waar de partij ooit voor was opgericht, was een feit. Aanvoerder Nigel Farage ging juichend door Westminster, als de spits die de winnende goal maakt in de WK-finale. De 23ste juni zou de geschiedenisboeken in gaan als 'onafhankelijkheidsdag', riep hij in elke microfoon die hij onder zijn neus kreeg geschoven. Zijn people's army had de elite verslagen.

Alleen maakte hij begin juli verrassend genoeg plaats als partijleider. Tien jaar had hij de kar getrokken, hij had bereikt wat hij wilde bereiken en wilde 'zijn leven terug', zoals hij het verwoordde. Vandaag kiest Ukip op het jaarlijkse partijcongres zijn opvolger.

Maar met zijn plotselinge vertrek, nog voordat de onderhandelingen over de EU-uittreding officieel zijn begonnen, laat hij een groot vacuüm achter. Farage wás immers de partij. Door als de kapitein van het steeds groter geworden schip te springen, wordt duidelijk dat niemand aan boord in staat is het stuur over te nemen. "De partij staat op een kruising. Er is een totaal gebrek aan samenhang en eenheid", zegt hoogleraar Matthew Goodwin, die veel onderzoek deed naar Ukip. "Er bestaat geen consensus over hoe de partij verder moet. Dat is een groot probleem voor ze."

De rechts-conservatieve Daily Telegraph opperde gisteren zelfs dat Ukip zichzelf zou moeten opheffen. Stoppen op het hoogtepunt, nu ze hun ultieme droom hebben verwezenlijkt. 'Ukip's job is done', luidde de kop boven het stuk. De van oorsprong rechtse protestbeweging groeide in vijftien jaar tijd uit tot een serieuze politieke partij, die in 2014 de grootste werd bij de Europese verkiezingen en een jaar later bij de landelijke verkiezingen 12 procent van de stemmen haalde. Door ter rechterzijde van de Conservatieven zo luid op de deur te bonzen, voelde premier Cameron zich genoodzaakt het referendum over de EU te organiseren. Zonder Farage was de Brexit er niet gekomen.

Maar nu blijkt dat de nieuwe Conservatieve regering-May behoorlijk naar rechts op zal schuiven. De premier heeft beloofd dat Brexit ook echt Brexit betekent en dat ze de immigratie wil terugschroeven. "Allemaal onderwerpen die Ukip-stemmers enorm aanspreken", zegt Goodwin. "Dat maakt het voor hun nieuwe leider moeilijk om in de voorhoede van de Britse politiek te blijven meedoen."

Twee kandidaten maken volgens de bookmakers de meeste kans om het stokje over te nemen. Diane James, Europarlementariër en Farage-adept, en Lisa Duffy, gemeenteraadslid en juist vertegenwoordiger van de gematigde vleugel binnen de partij. "James is favoriet en ook de kandidaat die aanzien geniet bij beide vleugels binnen de partij", zegt Goodwin. "Duffy vertegenwoordigt de tegenstanders van Farage. Als zij wint, zal de partij in tweeën kunnen scheuren." Beide vrouwen hebben overigens één groot nadeel: het ontbreekt hun aan charisma en landelijke bekendheid. "Ongeïnspireerd", omschreef de Daily Telegraph ze. De schoenen van de grote roerganger blijken moeilijk te vullen.

Het had ook allemaal anders moeten lopen. Farage hoopte vurig dat zijn oogappel Steven Woolfe hem zou opvolgen. Mediageniek, fel en een goed debater. Maar Woolfe blunderde hopeloos door zijn officiële kandidaatstelling voor het leiderschap zeventien minuten te laat in te sturen.

En dus verwacht Goodwin dat de geest van de Farage zal blijven rondwaren boven de rechts-populisten. "Hij ziet ook dat de partij veel kwetsbaarder is dan hij dacht. En het is wel zijn nalatenschap, ook hij wil dat Ukip als serieuze beweging druk blijft uitoefenen op de Brexit-onderhandelingen." Het is daarom niet verwonderlijk dat Farage onlangs al dreigde met een terugkeer in de Britse politiek als het land begin 2019 nog altijd niet volledig uit de EU is gestapt. "We zijn nog niet van hem af. Wie weet neemt hij straks toch weer het stuur over binnen Ukip als hij denkt dat hij de partij moet redden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden