TV-COLUMN

'Wie is de Mol?' bewijst dat niets zeker is in menselijk gedrag

Winnaar Ruben Hein en 'mol' Jan Versteegh.Beeld ANP

De bloedfanatieke Jan Versteegh is de Mol, de saboterende Ruben Hein blijkt onschuldig. On-ge-loof-lijk. Na de finale van 'Wie is de Mol?' zaterdag was het breaking news op alle zichzelf respecterende nieuwskanalen. 

Ik was verbijsterd door de kracht van collectieve tunnelvisie: wie Jan niet als verdachte kon zien, zag de evidente bewijzen werkelijk niet. Dit programma bewijst dat niets zeker is in menselijk gedrag. 

"Ik zal nooit meer beweren dat ik enigszins mensenkennis heb", lachte finalist Olcay Gulsen haar desillusie weg. Ze vertrouwde Jan blind als medespeler. Zo geloofwaardig kunnen mensen dus liegen, en zo moeizaam komen anderen los van onterechte verdachtmakingen. Van mij mag dit spel verplichte lesstof worden voor rechtenstudenten in een vak rechterlijke dwalingen.

Andes

Des te mooier is het dat Stef Biemans voor zijn nieuwe VPRO-reisserie 'Over de rug van de Andes' wél gaandeweg van visie op zijn onderwerp verandert. Hij reist langs het Andesgebergte om te ontdekken hoe Zuid-Amerika ervoor staat. En ja, Biemans behoort tot de geijkte zachtaardige, intellectuele VPRO-jongens met een reisserie, die ik vorige maand beschreef. Het maakt zijn werk niet minder. Zijn samenvattingen zijn bijna poëtisch en zijn gesprekjes met mensen ontroerend.

Gisteren onderzocht hij hoe de Chilenen zo massaal depressief kunnen zijn terwijl hun economie de beste is van het hele continent. Biemans dacht dat het wel aan het kapitalisme van wijlen Pinochet zou liggen: consumentisme, individualisme, torenhoge schulden. De Chilenen zijn alleen maar aan het werk en zien hun kinderen nauwelijks.

Toch stelt Biemans zich open voor een andere verklaring na contact met een bijzondere Mapuche-indiaan aan de grens met Argentinië. Zijn ironie verdampt als de rookwolken van het heilige kampvuur.

De indiaan vertelt over de vulkaan als bron van levenswijsheid. Via rookwolken communiceert die met de rook van het kampvuur, en zo met de indianen. Biemans vertelt: "Het kampvuur zei dat het niet zo goed gaat met de jongeren in het dorp. En toen antwoordde de vulkaan dat hij wist waarom. Hij had het over een onvervulbaar verlangen naar een modern leven."

Saamhorigheid

De echte bron van ongeluk in Chili is dat het kapitalisme mensen gelijke kansen belooft als ze maar hard studeren, terwijl die gelijkheid niet bestaat. Een indiaan moet zijn verbondenheid met familie en de natuur verloochenen als hij dokter of advocaat wil zijn, wat alleen kan in hoofdstad Santiago. "De saamhorigheid is weg", concludeert Biemans. "Mensen staan er steeds meer alleen voor. In Europa hebben we daar al langer last van, maar in Zuid-Amerika is het nieuw."

Goh. Nu zegt Stef Biemans ook wat over ons. Hij woont al veertien jaar in Nicaragua en ziet op afstand misschien beter wat we hier missen en willen compenseren.

Is het namelijk niet zonderling dat een televisiespelletje als 'Wie is de Mol?' zoveel mensen kan verbinden? Op een regenachtige zaterdagavond verschijnt een menigte in het Vondelpark en staren 3,2 miljoen mensen naar de buis. Iedereen heeft het weer eens over hetzelfde, en maakt weer iets gelijktijdig mee. We zijn misschien op onszelf teruggeworpen, maar De Mol laat zien dat we heus andere manieren vinden om lekker groepsdieren te zijn.

Lees hier meer columns over televisie van Renate van der Bas en Maaike Bos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden