WIE IS DE BAAS?

De internationale gemeenschap heeft veel invloed in het oude Joegoslavië. In Bosnië bestuurt de Brit Paddy Ashdown in feite het land. De kritiek op hem wordt steeds groter. En hoe vergaat het Servië-Montenegro en Macedonië?

,,Ik moet m'n reputatie natuurlijk waarmaken'', zegt Jan-Willem Blankert halverwege het gesprek, als zijn optimisme over de mogelijkheden van Servië-Montenegro ter sprake komen. Anders dan veel andere diplomaten in de hoofdstad Belgrado is de Nederlandse vertegenwoordiger van de Europese Commissie niet zwartgallig. Hij ziet een toekomst voor het land in Europa.

Onderwerp van gesprek is de invloed van de internationale gemeenschap in Servië en Montenegro en vooral of die invloed een probleem is. Blankerts antwoord is simpel: het land wil ooit lid worden van de Europese Unie. Dat vereist een ingrijpende hervorming van de vermolmde economie, van de ouderwetse wetgeving en het corrupte politie- en justitieapparaat om maar eens een paar dingen te noemen. En om daarbij te helpen, heeft Blankert, die binnenkort vertrekt, geruime tijd in Belgrado gezeten.

,,Tot nu toe wordt onze invloed gewaardeerd'', zegt de diplomaat. ,,We worden niet weggekeken. We worden zelfs steeds benaderd om meer advies, meer geld, meer interventie zelfs. De minister van Buitenlandse Zaken van dit land zegt: het gaat niet alleen om geld, je moet ook meespelen. Hij wil juist nog meer van Europa. Ik zie geen probleem. In theorie zou je dat ervan kunnen maken ja, maar in de praktijk werkt het vrij aardig, dacht ik.''

Formeel houdt de Europese Commissie zich in Servië en Montenegro vooral bezig met allerlei technische kwesties: de hoogte van de achterlichten van tractoren bijvoorbeeld, of de hardheid van tegels in varkensstallen. Dat geeft houvast, vindt Blankert, en het biedt tevens de mogelijkheid om de geesten rijp te maken voor Europa.

,,Dat werkt'', aldus Blankert. ,,Het werkt natuurlijk alleen maar zolang dit land zegt: wij willen ooit graag lid worden van die club. Als ze zouden zeggen: we hebben er geen belangstelling voor, dan werkt dat recept natuurlijk niet.'' Niet onbelangrijk overigens is dat Europa veel geld in het verarmde land pompt, dit jaar zo'n 370 miljoen euro. ,,Dat wordt zeer gewaardeerd. Het is nooit genoeg, ze kunnen 25 keer zoveel gebruiken, maar er zijn ook grenzen aan wat we kunnen doen.''

Zo'n 450 kilometer naar het zuiden, in de Macedonische hoofdstad Skopje, zetelt Blankerts landgenoot Niek Biegman in een grijze betonklomp. De ingang verzwijgt dat hier op de zesde verdieping de Navo-vertegenwoordiging in Macedonië is gevestigd: een overblijfsel van de tijd dat Macedoniërs niets moesten hebben van het bondgenootschap, dat in hun ogen partij koos voor de Albanese rebellen in het interetnische conflict van 2001.

Ook hier heeft de internationale gemeenschap een stem in het kapittel. In feite bestuurden de ambassadeurs van de Verenigde Staten, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de Europese Unie en de Navo het land op sommige momenten. Zij dwongen de toenmalige regering in augustus 2001 het vredesakkoord van Ohrid te ondertekenen. Hun invloed is momenteel wat minder direct, maar ze komen nog steeds wekelijks bijeen. Als Navo-ambassadeur is Niek Biegman daar steeds bij.

Anders dan voor Europa is het voor de Navo zaak haar verblijf zoveel mogelijk te beperken, zegt Biegman. De kleine Navo-vredesmacht die na het conflict naar Macedonië kwam is al vervangen door een nog kleiner EU-contingent, dat op zijn beurt waarschijnlijk medio december vertrekt. ,,We hebben hier met z'n allen het gevoel: laten we vooral niet langer blijven dan strikt noodzakelijk is. Het is wel eens moeilijk een land waar je eenmaal bent en dat je probeert te helpen zijn eigen fouten te laten maken. Maar ik geloof, en ik heb dat ook gezien in de rest van de wereld, dat het even belangrijk is om op tijd weg te gaan dan het is om lang genoeg te blijven.''

Biegman gelooft dat de huidige spanningen in Macedonië, en in heel voormalig Joegoslavië, niet zozeer voortkomen uit etnische tegenstellingen. Als de stabiliteit in de regio al wordt bedreigd, dan komt dat door de klassieke overgangsproblemen die de hele regio parten spelen, zegt hij -opmerkelijk genoeg voor een veiligheidsman in een land dat recent werd gespleten door een gewapende strijd tussen Macedoniërs en Albanezen.

Biegman: ,,Er zit van alles tussen de oren hier dat dateert uit de tijd van het socialisme. Dat moet omgezet worden. Het is niet zozeer het interetnische probleem, hoewel dat natuurlijk bestaat. Het is veel meer de overgang van het socialisme naar een markteconomie. Dat vereist een enorme overgang die wel eens wordt onderschat door de internationalen.''

Blankert kan zich daar wel in vinden, hoewel hij werkt in een land waar de rol van conservatieve, ultranationalistische krachten nog steeds niet helemaal is uitgespeeld. ,,Maar van dat nationalisme heb ik altijd het gevoel, dat bestaat ook in Frankrijk, dat bestaat ook in Nederland. Er is hier wat meer misbruik van gemaakt. Maar misschien zou zoiets ook kunnen gebeuren onder ongelukkiger omstandigheden en als je minder sterke instituties had, in Frankrijk of in Nederland.''

En juist om te helpen bij de transitie zit Europa in Belgrado. Blankert: ,,Dat is het voordeel van die Europese Unie. Zolang iedereen zegt: daar moeten we bijhoren, dat is niet alleen maar een stel mafkezen, dat is een geheel dat werkt. Daar kunnen bedrijven mee werken, daar kunnen burgers mee leven en daarvan zegt de minister van Buitenlandse Zaken: dat is voor ons als een baken.''

Dat hetzelfde Europa allerlei spelregels oplegt zonder dat het land er erg veel invloed op heeft, is voor de diplomaat niet zo'n probleem. ,,Ik bedoel, ook voor ons is democratie in zekere zin uit het buitenland gekomen, dat is ook maar in een paar landen uitgevonden. Veel dingen van de beschaving zijn exportproducten.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden