ECB

Wie heeft het voor het zeggen binnen de EU? Het Europees Hof of het Duitse Karlsruhe?

Voorzitter van het Duits Grondwettelijk Hof Andreas Vosskuhle afgelopen dinsdag.Beeld AFP

Dinsdag gooide een groep Duitse rechters een knuppel in het Europese hoenderhok door tegen het Europees Hof van Justitie in te gaan over monetair beleid. Vier vragen.

Ze zullen het ongetwijfeld hebben geweten, de acht in glimmend rode gewaden en dito hoedjes geklede rechters van het Duits Grondwettelijk Hof in Karlsruhe. Geweten dat hun uitspraak over de Europese Centrale Bank (ECB) afgelopen dinsdag tot onrust en bovenal grote vraagtekens zou leiden. Ten eerste omdat ze de ECB huiswerk meegeven, namelijk: zet op papier waarom het grootschalige én controversiële stimuleringspakket dat in 2015 begon binnen uw mandaat ligt. Deadline: binnen nu en drie maanden. En anders moet de Duitse Bundesbank zich als grote speler direct terugtrekken uit dat stimuleringspakket. 

En dan doet het Duitse Hof een uitspraak van het Europees Hof van Justitie uit 2018 hierover ook nog eens af als ‘onbegrijpelijk’, en daarmee als ‘niet relevant’. Waardoor het roodgeklede octet en passant de vraag opwerpt: wie heeft het nou voor het zeggen binnen dit soort facetten van het EU-recht, het Europees Hof of nationale rechtsorganen als die in Karlsruhe?

Om welk stimuleringspakket gaat dit precies?

Sinds 2015 kopen de nationale centrale banken in de eurozone, waaronder de Bundesbank, massaal staatsobligaties op uit de markt. Zo probeert hun koepel, de ECB, de inflatie in de eurozone op peil houden. Overheden kunnen daardoor goedkoper geld lenen met het uitgeven van obligaties. Een belangrijk bijeffect is dat de rentestanden erdoor omlaag gaan. Vooral voor zuidelijke landen als Italië is dat opkoopprogramma een redding gebleken. Onlangs nog toen de rentestand tijdens het losbarsten van de coronacrisis weer omhoog dreigde te schieten.

In noordelijke landen als Duitsland en Nederland drukt het opkoopprogramma de rente ook omlaag, maar daar ís die al laag. Hier vind je meer mensen die tegen de keerzijde van lage rentes aanlopen: sparen levert niets op, pensioenfondsen zitten door de lage rente in nood en de huizenprijzen rijzen de lucht in. Het zijn dat soort nadelen waarvan het Duitse Hof nu wil weten of die niet zwaarder wegen dan de voordelen. Of de ECB wel proportioneel bezig is.

Kan de ECB niet even snel uitleggen waarom dit alles volgens haar wél binnen haar mandaat ligt?

Vast wel. Zelfs het Europees Hof van Justitie heeft in 2018 nog uitgebreid die voor- en nadelen op een rijtje gezet, nota bene op aanvraag van de rechters uit Karlsruhe. Maar die zeggen nu simpelweg tegen hun Luxemburgse collega’s: ‘jullie antwoord is onbegrijpelijk’. Dan is het de vraag of de ECB zelf wél genoegzaam kan aantonen dat haar eigen beleid proportioneel is. Áls zij zich al geroepen voelt op de Duitsers te reageren, want ook dat is nog niet duidelijk.

Waarom niet?

Ten eerste heeft de ECB alleen nog zuinigjes laten weten de uitspraak ‘te hebben opgemerkt’. En voor de koepelbank onder leiding van Christine Lagarde aan een antwoord begint, moet ze zich afvragen: ondergraaf je je eigen onafhankelijkheid niet als EU-instelling door serieus in te gaan op de eis van een nationaal rechtsorgaan?

Omdat andere landen dan misschien willen volgen?

Specifiek voor dit opkoopprogramma ligt dat dan weer niet direct voor de hand. Veel zuidelijke staten hebben daar juist baat bij, die schieten zich in de voet door dat op te breken. En Nederland? Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, heeft zich net als Duitsland eerder wel kritisch uitgelaten over het programma. Maar dat was voordat de coronacrisis de rentes overal opdreef. Bovendien heeft Nederland geen grondwettelijk hof zoals in Duitsland, zo legde UvA-hoogleraar René Smits woensdag uit in Trouw. 

Wel vreest Smits, net als andere experts, dat andere grondwettelijke hoven zoals die in Hongarije en Polen dit als aanleiding zullen nemen om op andere terreinen tegen het Europees Hof van Justitie in te gaan. Die vrees verwoordt ook Europarlementslid Guy Verhofstadt op Twitter: “Als elk grondwettelijk hof van elke lidstaat straks zijn eigen interpretatie gaat geven aan waar de EU allemaal wel en niet over gaat, dan is dat het begin van het einde.”

Lees ook:

Duitse rechters: ECB mag economie niet stimuleren met opkoopbeleid

De ECB is niet bevoegd de economie te stimuleren met opkoopbeleid en moet dat beleid verantwoorden, oordeelt een hoog Duits rechtsorgaan. ‘Een verstrekkende uitspraak.’

Het succes (?) van de geldpomp in Frankfurt

Ongekende maatregelen van de Europese Centrale Bank hebben het voor consumenten en bedrijven goedkoper gemaakt om geld te lenen, blijkt uit nieuw onderzoek. Al is niet iedereen daar blij mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden