Column

Wie gelijkheid wil, kan geen ongelijkheid bevorderen

Nelleke NoordervlietBeeld Nelleke Noordervliet

Hoewel in 1994 de apartheid in Zuid-Afrika officieel werd afgeschaft, bestaat ze nog steeds. Nu is ze wederkerig, lees ik in een artikel van Margalith Kleijwegt in De Groene Amsterdammer. Het is een pijnlijke maar juiste observatie. 

De Waarheids- en Verzoeningscommissie (1995-2001) werd ingesteld om de misdaad van de apartheid openbaar aan de kaak te stellen en de slachtoffers een stem te geven. Het was een indrukwekkende poging om de basis te leggen voor een nieuw Zuid-Afrika. Maar de macht heeft het ANC net zo arrogant gemaakt als de ‘blanke’ Nasionale Party was. 

Wie de macht heeft bepaalt voor wie het privilege geldt. Dat toont aan hoe moeilijk het is de fouten die je een ander verwijt zelf te vermijden. Hoewel dat menselijk is en dus in aanmerking komt voor begrip en vergiffenis, levert het ongemakkelijke discussies op.

Nu ook weer in Nederland. ‘Hallo, witte mensen’ van Anousha Nzume is de steen des aanstoots, uitgebreid besproken en bekritiseerd, ook in Trouw. In de titel worden nadrukkelijk witte mensen aangesproken. Het is dus beleefd om te reageren. Nzume ondervindt bijval en weerstand. Ze heeft ongetwijfeld gelijk dat er racisme is en dat het moet worden tegengegaan. 

Ik kan me bovendien voorstellen dat institutioneel racisme ‘makkelijker’ te bestrijden is, want hard en openlijk, dan alledaags ‘vanzelfsprekend’ racisme. Nzume heeft een punt. Maar er ontstaat een probleem wanneer de strijd tegen racisme tot wederkerige ‘apartheid’ oproept, het beschuldigen en uitsluiten van alle witte mensen, alleen omdat ze wit zijn.

'Culturele toe-eigening'

Ik heb al eerder over de paradox van ‘culturele toe-eigening’ geschreven. Het gaat over het feit dat het witte (wat is wit trouwens?) mensen verboden is zich te verplaatsen in het leed of de gemoedstoestand van gekleurde mensen, terwijl anderzijds juist met grote nadruk aan witte mensen wordt gevraagd zich te realiseren hoeveel verdriet en ongelijkheid hun alledaags en achteloos racisme veroorzaakt en hoe lang het onrecht van slavernij doorwerkt. Ook de wederkerige apartheid in Zuid-Afrika is zo’n paradoxaal verschijnsel.

Op alle terreinen waar het onderscheidingsteken (kleur en geslacht) de houder ervan aangeboren is werkt die paradox. In de hoogtijdagen van het sektarische feminisme waren alle mannen fout en verdacht, en alle vrouwen onderdrukt maar eigenlijk beter dan mannen. 

De strijd van vrouwen om gelijkheid en gelijkwaardigheid (nog steeds niet helemaal gestreden) is een volkomen terechte strijd, maar het apart zetten van mannen als inferieur was een jij-bak van jewelste en contraproductief. Als anti-racisme een nieuwe apartheid in de hand werkt, wordt daarmee de strijd van zijn morele gelijk ontdaan. Wie gelijkheid wil, kan geen ongelijkheid bevorderen.

Goed, oké, het is een inhaalmanoeuvre. Een achterstand wegwerken. Eerst even hoog van de toren blazen om aandacht voor een probleem te krijgen, een extreem standpunt innemen dat veel weerstand oproept, ze eens ‘laten voelen hoe het is om gediscrimineerd te worden’, het is een mogelijke strategie. Dat lijkt me niet het enig juiste middel om het doel te bereiken en ik twijfel er eerlijk gezegd ook aan of het echt een strategie is om gelijkheid te bewerkstelligen. 

Zie je wel

Mij bekruipt de gedachte dat de weerstand wordt opgeroepen om ‘zie je wel’ te kunnen zeggen. Zie je wel, ze zijn tegen me, ook al heb ik gelijk. Ze duwen me weer in mijn hok. En dus heb ik gelijk.

Discriminatie is een gegeven in iedere samenleving. Mensen zijn niet gelijk in talenten en vermogens, net zo goed aangeboren als kleur of geslacht. Over het algemeen hebben we er geen moeite mee dat daarin onderscheid wordt gemaakt. Aan Robbert Dijkgraaf stellen we andere vragen dan aan Linda de Mol. 

Dat een aangeboren eigenschap zoals kleur of geslacht een vooroordeel met zich meebrengt over andere aangeboren eigenschappen zoals talent of intelligentie is heel kwalijk, maar niet helemaal uit te roeien, naar ik vrees. Dat een gekleurd (wat is gekleurd eigenlijk?) iemand een wit iemand automatisch ziet als arrogant en bevooroordeeld is dus waarschijnlijk ook niet uit te roeien. Als we het maar weten.

Lees ook de column van Sylvain Ephimenco: 'Het zwarte privilege van Anousha Nzume'. 

En lees hier de reactie van Seada Nourhussen op zijn column: 'Noem me mevrouw Nourhussen, Sylvain'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden