Wie geen campagne voert, verliest baan

Oekraïne houdt morgen zijn misschien wel belangrijkste verkiezing ooit. De keuze is uit een vertegenwoordiger van de huidige olichargie, of een meer westers georiënteerde kandidaat. In de mijnregio rond Donetsk móet iedereen op de eerste stemmen.

Wendelmoet Boersema

DONETSK - Oleg Grysjyn is woedend. Woedend op de pastoor bij wie hij al zijn hele leven naar de kerk gaat. ,,Moet je zien wat hij zondag uitdeelde!'' Hij laat twee pamfletjes zien met argumenten waarom de kerkgangers wel op de goed orthodox-christelijke Viktor Janoekovitsj moeten stemmen, en niet op de echtbreker Joesjtsjenko, die hertrouwd is met een Amerikaanse CIA-spionne. ,,Dit is absoluut tegen de wet, en ook tegen de christelijke moraal'', fulmineert Grysjyn.

De kleine ondernemer is een van de zeer weinige inwoners van Donetsk, die morgen bij de presidentsverkiezingen op de liberaal Viktor Joesjtsjenko zal stemmen. Donetsk ligt in de zuidoostelijke regio Donbass, ooit de 'smidse van de Sovjet-Unie'. En de Donbass, dat is Janoekovitsj-land. Hier bouwde hij zijn carrière op als fabrieksdirecteur, werd in 1997 gouverneur tot hij twee jaar geleden naar Kiev werd geroepen voor het premierschap.

Rond Donetsk liggen tientallen straatarme mijndorpen. Op het terrein van de metaalgigant DMZ midden in de stad blazen overal schoorstenen hun wolken omhoog. Af en toe pieken er merkwaardige heuvels omhoog in het stadslandschap, van afgewerkte ertsbrokken die met boompjes zijn beplant. Langs de hoofdstraten prijkt het strakgekapte gelaat van Janoekovitsj elke paar honderd meter op enorme billboards.

Op het plaatselijke avondjournaal vertellen gehelmde mannen en gedecoreerde veteranen wat een 'geweldige vent' Viktor Fjodorovitsj is. Volgens de kleine onafhankelijke vakbond van mijnwerkers in Donetsk is dat echter 'liefde uit noodzaak'. ,,De druk op de arbeiders is groot. Wie niet campagne voert, verliest zijn baan'', zegt secretaris Katja Foermanjoek. ,,Ze krijgen te horen dat Joesjtsjenko de mijnen zal sluiten. Dat hij die wil gebruiken om kernafval op te slaan. In werkelijkheid zijn er honderd mijnen in de regio al sinds 1997 in het stadium van sluiting. De autoriteiten rekken dat, om betalen van uitkeringen te ontlopen.''

Waarom is de verkiezingsstrijd hier in de tweede ronde zo fel? Is Donetsk geen gelopen race voor Janoekovitsj? ,,Jazeker'', zegt Vladislav Loekjanov van Janoekovitsj' campagneteam zelfverzekerd en zet zijn vingerafdruk op een apparaatje om zijn moderne laptop te openen. ,,We hadden al 2,8 miljoen stemmen hier, van de ruim drie miljoen kiezers. Maar de opkomst was 77 procent en dat kan nog veel hoger. Iedere stem telt in deze beslissende ronde.'' Zijn medewerkers staan daarom geduldig de kiezers te woord die elke dag voor het kantoor in de rij staan. Met klachten over lekkende daken, gehorige muren en bedelbrieven voor dure operaties.

Loekjanov kent zijn presidentskandidaat nog uit de tijd dat ze samen in het regionale parlement zaten. ,,Eerlijk, accuraat, een harde werker en geen man van loze beloftes'', zegt hij vlotjes. ,,Ik geef u een voorbeeld. Hij heeft in Donetsk een einde gemaakt aan de wantoestanden in de metaalhandel. Zijn daadkracht is de sleutel voor zijn succes!''

Met name de kiezers uit het westen van Oekraïne zien daarentegen in Janoekovitsj een typische vertegenwoordiger van de Donetsk-clan. Ook huidig president Koetsjma uit het naburige Dnjepropetrovsk, heeft veel aan de oligarchen uit de Donbass te danken. Een groot deel van Janoekovitsj' campagne wordt gefinancieerd door 'slands rijkste man, Rinat Achmetov, metaaltycoon uit Donetsk en eigenaar van voetbalclub Sjachtjor (Mijnwerker).

,,Janoekovitsj kwam bovendrijven toen de clans uitgevochten waren en zochten naar een politieke vertegenwoordiger van hun belangen'', zegt journalist Sergej Foermanjoek van de enige oppositiekrant Ostrov in Donetsk. ,,Janoekovitsj kenden ze, hij heeft twee keer in de bak gezeten voor afpersing met geweld.''

Foermanjoek ziet de nek-aan-nekrace van de kandidaten als een bewijs dat Joesjtsjenko's voorsprong in werkelijkheid nog veel groter is. ,,Janoekovitsj is de keus van de zittende macht. Dat voordeel kan een nadeel blijken. Oekraïners willen geen Koetsjma III, ze willen verandering. En dit keer is er een reëel alternatief, vandaar die felle campagnes.''

Russische media signaleerden deze week hoe uit president Poetins optreden bleek dat het Kremlin heel voorzichtig rekening houdt met Joesjtsjenko's overwinning. Het openlijk flirten met Rusland van Janoekovitsj heeft veel kiezers geërgerd. Communistenleider Simonenko heeft zijn electoraat -hoewel traditioneel sterk vertegenwoordigd in de pro-Russische Donbass- geen stemadvies gegeven. De linkse kiezers, zonder eigen kandidaat, kunnen morgen de doorslag geven.

Zelfs campagneleider Loekjanov is de pas op de plaats van het Kremlin opgevallen. ,,Erg jammer'', zegt hij. Zijn ogen dwalen naar de enorme foto in zijn kantoor, waarop Poetin Janoekovitsj de hand schudt. ,,Een geweldig leider'', mompelt hij zonder te zeggen wie van de twee hij bedoelt. ,,Het zal toch niet zo zijn dat ons lot opnieuw afhangt van communisten?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden