Wie geeft het voorzitterschap van de Tweede Kamer weer glans?

Als hij Kamervoorzitter wordt, wil Ton Elias (VVD) het debat weer doen herleven. "Daarbij hoort ook een breuk met de gewoonte om beleidskoeterwaals, reeksen afkortingen en onnodige Engelse termen te gebruiken." Beeld anp

De Tweede Kamer stemt morgen over haar nieuwe voorzitter. De strijd gaat tussen Khadija Arib (PvdA), Madeleine van Toorenburg (CDA), Ton Elias (VVD) en Martin Bosma (PVV). Het ambt is de afgelopen jaren behoorlijk beschadigd geraakt, maar de kandidaten staan te popelen om de prestigieuze functie weer glans te geven. Hoe willen ze dat aanpakken?

Martin Bosma: de 'nepvoorzitter'

Hoewel zijn fractieleider eerder sprak van een 'nepparlement', heeft PVV'er Martin Bosma er wel oren naar om daar voorzitter van worden. Bosma is op dit moment de tweede ondervoorzitter en leidt geregeld vergaderingen, wat hij met gezag en veel humor doet. Die toon maakt hem bij vriend en vijand geliefd in de Kamer.

Toch maakt Bosma weinig kans op het voorzitterschap. Die functie heeft namelijk ook een representatief deel buiten de Kamer: de voorzitter gaat vaak op werkbezoek en ontvangt hooggeplaatste gasten uit binnen- en buitenland. Het is de vraag in hoeverre andere partijen een PVV'er op die post zien zitten. Niet in de laatste plaats omdat Nederland het komend halfjaar voorzitter is van de Europese Unie, terwijl de PVV zich juist openlijk tegen Europa keert.

In zijn sollicitatiebrief doet Bosma vooral een beroep op zijn ervaring. "Ik ben al lang nauw betrokken bij alle facetten van het voorzitterschap; als leider van honderden plenaire debatten, maar ook als lid van het presidium", schrijft hij. Verder benadrukt de PVV'er dat de 'Kamer meer moet kiezen voor een eigenstandige rol versus het kabinet'. "In mijn maidenspeech verwees ik al naar het boek 'Tweede Kamer: Lam of Leeuw' van Kamervoorzitter Anne Vondeling. Ik hoop eraan te werken dat de Kamer weer meer een Leeuw wordt."

Martin Bosma. Beeld anp

Khadija Arib: de Hollandse droom

Namens de PvdA is Arib nadrukkelijk in beeld, tot onvrede van Wilders. De PVV vindt dat Arib geen voorzitter kan worden omdat zij door haar dubbele nationaliteit 'onderhorig is aan de koning van Marokko'.

Zou de Kamer het aandurven om Arib ondanks de stampij van de PVV te kiezen en daarmee - zoals columnist Hans Goslinga het afgelopen weekend in Trouw verwoordde - iets van een 'Hollandse Droom' zichtbaar te maken: van immigrantenmeisje tot voorzitter van het hoogste college van staat?

In haar sollicitatiebrief toont Arib zich op subtiele wijze bewust van die connotatie. "Ik zal er altijd op letten dat ook minderheidsstandpunten worden gehoord", schrijft ze. "Dit is een belangrijke waarde in onze parlementaire democratie, waar we trots op moeten zijn."

Over haar capaciteit als voorzitter hoeft in ieder geval geen twijfel te bestaan. Arib verstaat de kunst van het leidinggeven zonder zelf op de voorgrond te treden. Ze zit sinds 1998 in de Tweede Kamer, waar ze zich onder meer bezighoudt met medische kwesties en justitiezaken. Sinds Van Miltenburg opstapte, is ze vervangend voorzitter. Ze oogstte veel waardering voor de manier waarop ze in december het felle debat over de Teevendeal leidde.

Voor Arib staan twee zaken bovenaan als ze verkozen wordt: de informatievoorziening aan de Kamer en het EU-voorzitterschap. "Het Nederlandse parlement staat de komende periode in de schijnwerpers", aldus Arib. "Het is ons aller taak hiervan een succes te maken."

Beeld anp

Ton Elias: de klare taalliefhebber

Voor VVD'er Ton Elias zijn de prioriteiten van de voorzitter wat minder genuanceerd. "1. Hij (of zij) moet goed voorzitten. 2. Verder moet hij goed voorzitten. En tenslotte 3: goed voorzitten", zo schrijft Elias in zijn sollicitatie.

De VVD'er had in 2012 ook al zin in het Kamervoorzitterschap. Bij het aantreden van de nieuwe Tweede Kamer zou hij al kandidaat hebben gestaan, ware het niet dat de VVD op het laatste moment besloot zich als één blok achter de kandidatuur van Van Miltenburg te scharen.

Elias trok zich daarop terug, maar waagt nu een nieuwe poging. In zijn brief benadrukt hij dat het 'debat niet moet worden doodgeslagen'. "Met informele regeltjes dreigt dat soms wel. (...) Als er steeds hetzelfde zinloze zijpad in interrupties ingeslagen wordt, moet de voorzitter ook eenvoudigweg afkappen. Ik spreek uit ervaring als ik u voorhoud dat de debatten in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw levendiger én korter waren."

"Het is niet minder dan mijn vurige ambitie met u te proberen het echte debat in ons mooie Huis frequenter dan nu gebeurt te laten herleven", vervolgt Elias. "Vanzelfsprekend hoort daar ook een breuk met de ingeslopen gewoonte bij om beleidskoeterwaals, reeksen afkortingen en onnodige Engelse termen te gebruiken."

Beeld anp

Madeleine van Toorenburg:
de degelijkheid

Van Toorenburg (CDA) stelde zich in december al kandidaat voor het voorzitterschap. Ze is sinds 2007 Kamerlid en heeft ervaring met justitie, jeugdzorg, binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. Ook was ze voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie naar het Fyra-debacle.

Fractievoorzitter Buma ziet haar in ieder geval helemaal zitten voor het emplooi: "Madeleine is een Kamerlid met een scherp oog voor het belang van een zelfbewust en onafhankelijk opererend parlement."

Na het ongelukkige voorzitterschap van Van Miltenburg is de Kamer wellicht geneigd op safe te spelen en de onbesproken Van Toorenburg te kiezen. In haar voordeel kan werken dat sommige fracties in het zicht van de verkiezingen in 2017 de aandrang zullen voelen om voor te sorteren.

In de aanloop naar de verkiezingen verwacht Van Toorenburg dat 'het debat beslist zal verhevigen', terwijl onze samenleving juist vraagt om 'rust, stabiliteit en leiderschap'. De CDA'er is dan ook niet van plan om een scala aan vernieuwingen door te voeren als ze de touwtjes in handen krijgt. "Ik wil aangeven dat ik voor de resterende zittingsperiode geen groots en meeslepende veranderingen voorsta", schrijft Van Toorenburg. "Mijn prioriteit zal liggen op het gedegen leiden van de debatten waarin, gelet op de aankomende verkiezingen, de druk ongetwijfeld zal worden opgevoerd."

Beeld ANP

In het uiterse geval: loting

Woensdagmiddag kiezen de Tweede Kamerleden uit hun midden een nieuwe voorzitter. Dat zal waarschijnlijk een van de vier Kamerleden worden die zich kandidaat hebben gesteld, maar dat hoeft niet. In de eerste en eventueel tweede stemronde mag de naam van ieder Kamerlid worden ingevuld, ook niet-kandidaten. Een kandidaat is gekozen als hij de helft plus één stem heeft vergaard.
Als na de tweede stemming niemand de volstrekte meerderheid heeft, vindt een derde stemming plaats tussen maximaal vier personen die bij de tweede stemming de meeste stemmen hebben gekregen. Als er maar drie of vier Kamerleden voor de eerste twee stemmingen waren, dan is de derde stemming tussen twee kandidaten die het hoogste aantal stemmen hebben behaald.
Eventueel vindt een vierde stemming plaats tussen twee kandidaten. Als bij de vierde stemming beide Kamerleden evenveel stemmen halen, beslist het lot. Om deze beslissing tot stand te brengen wordt een naambriefje uit de stembus getrokken. De persoon die daarop staat vermeld wordt Kamervoorzitter.
De stemming is geheim, de stembriefjes moeten in een bus worden gestopt. Daardoor maken parlementariërs misschien makkelijker een verrassende keuze. De stemming is alleen geldig als er voldoende Kamerleden aan de stemming hebben meegedaan (minimaal 76 van de 150 leden).
Stembriefjes kunnen ongeldig worden verklaard als ze niet goed zijn ingevuld. De stemming kan ook ongeldig worden verklaard als er meer stembriefjes in de bus worden gevonden dan er leden zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden