Opinie

Wie gaat het CDA nu eens uit het slop trekken?

Beeld ANP

Met de aankondiging van Maxime Verhagen dat hij de kar niet wil trekken, lijkt de crisis bij het CDA compleet. Het congres moet aan de bak.

CDA'er Joost van Iersel zou ooit gezegd hebben: "We run this country." Het is de vraag of dat precies zijn formulering was, maar dat het CDA de touwtjes in Nederland al enkele jaren niet meer in handen heeft, is duidelijk. Sterker, de partij lijkt moeite te hebben om in eigen huis de zaakjes op orde te krijgen.

Eerst was er in 2010 de zware verkiezingsnederlaag, gevolgd door een bijna logisch vertrek van Jan Peter Balkenende. Daarna de kabinetsformatie die resulteerde in een constructie waarvan menig CDA-aanhanger nog regelmatig onrustig slaapt. De eensgezindheid in de Kamerfractie staat onder voortdurende spanning, en de stand in de peilingen is evenmin goed voor de stemming.

En dan de aankondiging van Maxime Verhagen dat hij niet beschikbaar is om de christen-democratische kar te trekken. Zijn uitspraak vestigt op voor het CDA pijnlijke wijze de aandacht op het feit dat het aan een aansprekende leider en krachtig leiderschap ontbreekt.

In een situatie waarin ook de inhoudelijke koers van de partij onderwerp van reflectie en debat is, is het ontbreken van leiderschap een ernstig gemis. Immers, de rol die een leider intern speelt is van zeker zo groot belang als het gewicht dat zo iemand extern in de schaal legt als stemmentrekker. En voor nu dient het CDA prioriteit te geven aan interne zaken, want kiezers hebben weinig trek in een partij die een verdeelde en onzekere indruk maakt.

In deze barre tijden vertrouwen sommigen in het CDA op de vitaliteit van de partij als ledenorganisatie. Zo liet de voorzitter van de afdeling Hellendoorn op de vraag 'wie dan wel?' na het vertrek van Verhagen optekenen: "We hebben zo'n grote partij, bijna 70.000 leden, daar zit vast wel een geschikt iemand tussen". Misschien. Echter, meer in het algemeen dringt de vraag zich op hoe die leden hun rol zien, als het gaat om de cruciale besluiten die moeten worden genomen.

Die vraag is te meer van belang, nu vanuit het strategisch beraad stemmen opgaan om het geluid 'van onderop' sterker door te laten klinken. Maar achten partijleden voor zichzelf een rol weggelegd bij de koersbepaling en de selectie van een nieuw politiek kopstuk?

Volgens onderzoek onder leden uit 2008 hebben zij wel degelijk het nodige zelfvertrouwen. Met de stelling dat gewone partijleden vaak goede ideeën hebben over wat de partij moet doen, stemde ongeveer driekwart van de deelnemende CDA'ers in. Als de eigen inschatting correct is, dan zijn bij de leden bruikbare suggesties te halen. Een potentieel probleem daarbij is wel dat er weer verdeeldheid ontstaat. Ongeveer de helft van de CDA-leden meent dat een discussie in de partij de eenheid nooit in gevaar mag brengen.

Maar of het nu is na harde interne discussie of niet, in ieder geval zijn veel CDA'ers van mening dat de belangrijkste beslissingen in een democratische partij door de leden moeten worden genomen. Slechts één op de vijf is het daarmee oneens. De nieuwe voorzitter, Ruth Peetoom, kwam er door een interne verkiezing.

Maar als het om de (aanstaande) lijsttrekker gaat, zijn leden verdeeld. In 2008 was namelijk eenderde van mening dat de lijsttrekker bij Tweede Kamerverkiezingen níet direct door de leden moest worden verkozen. Een grotere groep, maar nog net geen 50 procent, vond van wel. Aldus heeft het CDA momenteel geen ­leider en voor de hand liggende ­kandidaten, en bestaat er daarenboven onenigheid over de manier van selecteren van de betreffende persoon.

Wat vaststaat is dat het iemand uit de kring der partijleden moet zijn, zoals de Hellendoornse afdelingsvoorzitter al aangaf. Het idee dat de partij voor vertegenwoordigende functies gekwalificeerde niet-leden kandidaat zou kunnen stellen, vond in 2008 slechts de steun van een zeer bescheiden minderheid van een kwart van de leden. En dan hebben we het niet eens over de lijsttrekker.

Kortom, het is onduidelijk wie lijsttrekker van het CDA moet worden alsook hoe die selectie het beste kan plaatsvinden. Voor het komende congres staat het runnen van het land op de tweede plaats. Het CDA dient eerst een andere vraag te beantwoorden: 'Who runs this party?'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden