Wie gaat Europese Unie een stem geven?

De Europese Conventie werkt onder leiding van Giscard d'Estaing aan herinrichting van de Europese Unie. Trouw belicht heikele kwesties. Vandaag deel 2: buitenland.

Javier Solana heeft de afgelopen drie jaar waarschijnlijk de meeste airmiles verzameld van alle Europese bewindslieden. De buitenlandcoördinator van de Europese Unie was een nieuw fenomeen. Hij was bijna altijd onderweg om het Europese belang te verdedigen of een boodschap van vrede en verzoening rond te strooien.

Solana had als Spaans minister van buitenlandse zaken al wat ervaring opgedaan aan het hoofd van de diplomatieke dienst van zijn land. Maar als Navo-baas kreeg hij te maken met het echte werk: de conflicten op de Balkan, Europa's achtertuin. Zo iemand kon de Unie in 1999 dus wel gebruiken. Als EU-buitenlandcoördinator heeft Solana de meeste energie gestoken in de Balkan. Maar in de Irak-crisis kwamen hij en de EU er niet aan te pas.

Er dook met zijn aanstelling destijds een nieuw probleem op. Solana staat, ook nu nog, aan het hoofd van de Raad van Ministers. Hij is er de hoogste ambtenaar, bevoegd voor het buitenlands- en veiligheidsbeleid van de EU. De Europese Commissie, die andere instelling, heeft in haar midden Chris Patten. De vriendelijke Brit is er als eurocommissaris belast met de externe betrekkingen.

Onduidelijkheid over elkaars taken en profilering van het beleid leidde in 2000 even tot spanningen. Maar hun béider probleem is eigenlijk dat de EU geen buitenlands beleid heeft. De Unie treedt alleen gemeenschappelijk op als dat zo uitkomt.

Dat buitenlands beleid blijft ook na de Conventie een onopgelost probleem. Wel komt er nu een Europese minister van buitenlandse zaken, iemand die de functies van Patten en Solana combineert. Iemand die Europa met een stem moet laten spreken in internationale conflicten.

Het doel is ambitieuzer dan de vermoedelijke uitwerking. Zo willen de Britten helemaal niet weten van een buitenlandminister die namens hen met het opgestoken vingertje zwaait. De EU-minister van buitenlandse zaken heeft twee petten op, hij krijgt opdrachten van de Raad en is tegelijk vice-voorzitter van de Europese Commissie. Dat moet hem een zekere status opleveren in zijn optreden. Hij heeft de politieke dekking om iets van een beleid te ontwikkelen en krijgt de financiële middelen.

Joschka Fischer wordt veel genoemd als kandidaat voor de functie. De Duitse minister van buitenlandse zaken zou dan ook graag aan het hoofd staan van een eigen Europese diplomatieke dienst. De huidige lidstaten en de Europese Commissie beschikken over 40000 diplomaten op 1500 diplomatieke posten.

Mensen en middelen genoeg dus. Maar desondanks is de Unie op het wereldtoneel niet invloedrijk genoeg. De Conventie kan alleen de basis leggen voor verandering. Het succes hangt af van de bereidheid van lidstaten om in de praktijk iets van hun soevereiniteit en macht prijs te geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden