Wie gaat druk zetten op Kabila?

repressie | Wereldleiders reageren lauw op de groeiende politieke crisis in Congo, waar troepen schoten op betogers.

De internationale stilte over het geweld in Congo is haast oorverdovend te noemen. Terwijl op de eerste 'illegale' ambtsdag van president Joseph Kabila, wiens laatste grondwettelijke termijn dinsdag afliep, volgens Human Rights Watch minstens 26 doden vielen.

Kabila's veiligheidsdiensten, die vooral in de hoofdstad Kinshasa in grote getalen aanwezig zijn, zouden de doden veroorzaakt hebben onder mensen die de straat opgingen om Kabila's aftreden te eisen. Gisteren zouden daar acht doden in het zuidelijke Lubumbashi bij zijn gekomen. Ook waren er 45 gewonden en 113 arrestaties door het land volgens de Verenigde Naties.

Paus Franciscus heeft zijn zorgen geuit over Congo en de VN betreuren het geweld uiteraard, maar de wereldleiders stonden deze week niet op om hun afschuw uit te spreken over de explosieve situatie in het hart van Afrika. "De reacties en de toon waarop er over Congo wordt gesproken is opvallend zwak", vindt Nadia Nsayi, Congo-expert van de Vlaamse organisatie Broederlijk Delen en Pax Christi. "We hebben het hier over een oorlogscontext waarbij Kabila als een moderne Mobutu het leger inzet tegen zijn eigen volk."

Er zijn wel sancties afgekondigd door de Europese Unie en de Verenigde Staten; de tegoeden van twaalf getrouwen van Kabila zijn bevroren en ze hebben een reisverbod gekregen. Onder hen is het hoofd van de presidentiële garde en een ex-minister van binnenlandse zaken. Nsayi: "Belangrijke figuren dus. Maar het hoofd van de politie en de chef inlichtingendiensten, die verantwoordelijk zijn voor de repressie, zijn ongemoeid gelaten. Ook tegen Kabila zelf zijn geen maatregelen genomen. Blijkbaar is het een strategie om opbouwend te werk gaan."

Waarom is de internationale gemeenschap verder zo onuitgesproken over Congo? "Het lijkt erop dat ze eerst via de diplomatieke weg een politiek akkoord willen."

In oktober werd een akkoord gesloten tussen de regering en het gematigde deel van de oppositie, waarna er een overgangsregering werd gevormd met een nieuwe premier, geleverd door de oppositie. Maar de twee belangrijkste oppositieleiders, Ettiene Tshisekedi (83) van de UDPS en Moïse Katumbi (51) van de PPRD, erkennen het akkoord niet. Het grootste bezwaar is dat de verkiezingen worden uitgesteld tot april 2018 en dat de immens impopulaire Kabila - slechts 8 procent zou nu op hem willen stemmen - tot die tijd blijft zitten. Het akkoord wordt gezien als tijdrekken.

Wie kan wel druk zetten op Kabila om te vertrekken? Nsayi: "Ik vrees dat we niet te veel moeten kijken naar de VN, want Rusland en China hebben geen trek in politieke of militaire inmenging in mineraalrijk Congo."

Ook vanuit de directe omgeving, het zogeheten Grote Merengebied, vliegen de staatshoofden niet af en aan om Kabila (45) te overreden na zijn vijftien jaar aan de macht afscheid te nemen. Waarom niet? "Achter de schermen is er wel druk van buurlanden Angola en Congo-Brazzaville, hoor. Zij willen geen instabiliteit in Congo met een stroom vluchtelingen over hun grenzen. Zij zien nu al dat Kabila minder grip heeft op het land dan jaren geleden. Maar het probleem is dat de regio, ook Oeganda en Rwanda, Kabila vooral nodig hebben als bondgenoot om Oost-Congo te blijven plunderen. Daar zijn de meeste kostbare grondstoffen te vinden. Dus de belangen, ook internationaal, zijn van economische, en niet van humanitaire aard. Vandaar het gebrek aan verontwaardiging."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden