Interview

Wie een Ikea-kast koopt, werkt mee aan belastingontwijking

Paul Tang: 'Bedrijven hebben hun morele kompas niet op orde.' Beeld anp

"Het zou mooi zijn als Trouw-lezers na lezing van dit artikel nog eens nadenken of ze wel bij Ikea of Shell willen kopen." Europarlementariër Paul Tang is zo woedend op grote multinationals die miljarden euro's uit handen van de fiscus weten te houden, dat hij niet bang is zo'n uitspraak te doen.

Die woede keert geregeld terug in het Amsterdamse café waar hij praat over het onderzoek 'Wat je niet in het jaarverslag zult lezen'. Aanleiding is het debat vanavond in De Balie in Amsterdam onder het motto 'Paradise lost? Nederland Belastingland', waar Tang meepraat als lid van de Europese onderzoekscommissie naar belastingontwijking.

Tussen 2007 en 2010 zag Tang als Tweede Kamerlid voor de PvdA hoe vooral Amsterdam uitgroeide tot een financieel-industrieel complex van belastingontwijking. "Dankzij de Nederlandse belastingwetgeving komen hier fiscalisten, juristen, adviseurs en belastingontwijkende bedrijven samen. Op de Zuidas, maar ook verder verspreid door de stad."

Belastingadviseurs en fiscalisten maken die belastingontwijking mogelijk. Moeten de schijnwerpers niet meer op deze beroepsgroepen worden gericht?
"Hun rol mag zeker niet onbesproken blijven. Ik had een vriend die fiscalist was. Hij werkte bij de Belastingdienst, ging vervolgens naar een belastingadviseur om snel weer terug te keren. Het is heel raar, zei hij, dat de Nederlandse overheid subsidie geeft om deze adviseurs op te leiden waarna zij de Nederlandse staat een poot uitdraaien. Daar wilde hij niet aan meewerken.

"Toch richten we de spotlights meer op bedrijven. Zij zijn gevoelig voor hun reputatie. Als ik zeg dat Shell geen belasting betaalt in Nederland, vindt Shell dat niet leuk.

"Voor veel consumenten is het bij een aankoop niet belangrijk of bedrijven wel hun belasting betalen. Maar voor sommigen is dat wel zo. Als een bedrijf merkt dat een deel van de klanten wegloopt, reken maar dat ze gaan reageren. Daarom zal het zeker effect hebben als alle Trouw-lezers zich nu voornemen om belastingbewust in te kopen."

Trouw-lezers moeten dus niet naar Ikea en Shell gaan.
"Dat lijkt me prachtig."

Beeld Trouw. Bron: PvdA S&D

Houdt u daar zelf rekening mee, als u moet tanken, of een bank moet kopen?
"Ik rij geen auto, dat scheelt. En ja, ik hou er rekening mee. Ik ben net verhuisd binnen Amsterdam en koop bewust bij winkeliers in mijn buurt, om hen zo te ondersteunen. Als ik moet kiezen tussen de meubelkoning om de hoek of Ikea, dan is de keus snel gemaakt. Al neem ik het mensen niet kwalijk als ze wel naar Ikea gaan. Het lukt me ook niet mijn vrouw tegen te houden.

Opmerkelijk dat multinationals allemaal het belang van maatschappelijk verantwoord ondernemen onderstrepen, en geen belasting betalen. Wat zegt dat?
"Dat zegt dat deze bedrijven hun morele kompas niet op orde hebben. Ik heb wel eens discussie gehad over eerlijke belastingen, de zogeheten fair share. Vinden we dat bedrijven belasting moeten betalen of mogen ze streven naar nul procent? Vrijwel iedereen zegt dat een bedrijf een fair share moet betalen. De belastingadviseur zegt dan: wat is een fair share? In elk geval niet nul procent, antwoord ik dan. Als je streeft naar nul procent belastingen, roof je van de samenleving."

Waar gaat dat geld heen? Keert het niet terug in de bedrijven zodat we er indirect toch van profiteren?
"Het is niet zo dat het geld cash in handen van eigenaars of aandeelhouders komt. Maar uiteindelijk komt het daar wel terecht. Dat is zelfs het geval als het bedrijf het geld gebruikt voor investeringen. Dan stijgt de waarde van de onderneming, wat ten goede komt aan de aandeelhouder. Natuurlijk heeft de belastingadviseur er profijt van, en alle anderen die deel uitmaken van het financieel-industrieel complex. De Nederlandse overheid schiet er in elk geval niets mee op. Kijk naar de opbrengsten van de vennootschapsbelasting. Die zijn de laatste jaren in absolute zin gedaald."

Wat gaan jullie eraan doen?
"Over de belastingen heeft Europa niets te zeggen. Dat is aan de lidstaten. Wat Europa wel kan afdwingen, is country-by-country reporting. Dan moeten beursgenoteerde multinationals per land rapporteren wat ze er doen en hoeveel winst zij behalen. Dat maakt het een stuk lastiger om belastingontwijking te verdoezelen. Nederland heeft als voorzitter van de Europese Unie de kans om dit door te voeren. Lidstaten moeten country-by-country goedkeuren. Doen zij dat niet, dan weten we direct wie de kant kiest van de grote ondernemingen."

Wat je niet in het jaarverslag zult lezen...

De Europese fractie van de PvdA heeft onderzocht wat bedrijven doen om de fiscus te ontlopen. Sommige multinationals, zoals Shell, vegen alle belastingen op een hoop. Shell meldt dat het 48 procent belasting over de winst betaalt. Maar het bedrijf telt ook alle accijnzen mee die hun Nederlandse klanten aan de pomp betalen, en niet Shell. Hoeveel belasting Shell echt betaalt, is niet bekend.

Bedrijven kunnen ook de winst drukken. Ikea bijvoorbeeld sluist miljarden weg via een stichting in Nederland. Het bedrijf zegt 19 procent belasting te betalen. Deskundigen denken eerder aan 3,5 procent. Winst verlagen kan ook door kosten te verhogen, zoals Starbucks doet. Het Amerikaanse bedrijf rekent royalty's voor elk kopje koffie. Dat geld gaat naar dochterondernemingen in belastingparadijzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden