Wie een democratischer Europa wil, kan beter geen referendum houden

Premier Mark Rutte (R) en D66-leider Alexander Pechtold voorafgaand aan het debat over de Staat van de Europese Unie in de Tweede Kamer.Beeld ANP

In navolging van de Britse premier Cameron, wordt in Nederland her en der gepleit voor een referendum over Europa. De pleitbezorgers vallen uiteen in twee groepen: zij die verdere Europese integratie willen stoppen, en zij die het democratisch draagvlak voor Europa willen vergroten.

Voor de eersten is een referendum een probaat middel, want je kunt de vraag die aan het volk wordt voorgelegd altijd zo formuleren dat er een 'nee' uitkomt.

Dat is meteen het probleem van de laatsten, degenen die het draagvlak willen vergroten; een referendum vernietigt juist draagvlak, als je niet uitkijkt. Referenda kunnen een middel zijn voor democratische besluitvorming, als er beslist moet worden over het tracé van een snelweg of de bouw van een kerncentrale. Maar een schier onleesbaar Europees verdrag bij referendum voorleggen, dient draagvlak en democratie bepaald niet. Want niemand kan zien wat een 'ja' of 'nee' inhoudt.

Het is goed dat er aandacht komt voor de groeiende scepsis ten aanzien van Europa. De Europese samenwerking is voor veel mensen geen vanzelfsprekendheid meer. Het versterken van democratie en draagvlak in Europa begint echter bij de mensen die het land vertegenwoordigen in Brussel: de premier, de ministers. Als zij alleen oog hebben voor eng nationaal belang, als Europa voor hen geen meerwaarde heeft, is er geen beginnen aan.

En wat dat betreft is de recente kabinetsnota over Europa ('Staat van de Unie') een diepdroevig stuk. Het kabinet vindt het debat over Europa belangrijk, maar zegt niet welk Europa het wil. Er is in het hele stuk geen spleetje vergezicht te ontdekken.

Achterste hersenkwab
De volksvertegenwoordigers dan. Er ís democratische controle in Europa. Maar het Europese parlement opereert op grote afstand van het electoraat, en de Europese besluitvorming is gelokaliseerd in de achterste hersenkwab van nationale parlementariërs.

Het draagvlak voor Europa kan worden vergroot door de nationale volksvertegenwoordigers ook in het Europees parlement te laten zetelen. Dat was het geval voor het Europees parlement rechtstreeks werd verkozen. Herinvoering van dat 'dubbelmandaat' zou Europa dichterbij brengen. Dichterbij de parlementariërs, dichterbij de kiezer.

De Raad van State heeft deze optie gesuggereerd, mocht er een apart parlement komen voor de eurozone. Die suggestie verdient ondersteuning. Hij is in ieder constructiever dan het idee Europa in de hoge hoed van een referendum te gooien.

 
De Europese samenwerking is voor veel mensen geen vanzelfsprekendheid meer
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden