Wie durft ons blad te drukken?

De Iraanse oppositie wordt tegengewerkt, met parlementsverkiezingen op komst. Want die lijken slecht af te lopen voor de huidige regering.

Reza Khatami stapt opgewekt de gastenkamer van zijn kantoor binnen: strak in het pak, levenslustige bruine ogen onder een grijze, goed verzorgde coupe. Als man van een vrouwenrechtenactiviste schroomt de voormalige vice-parlementsvoorzitter niet een westerse journaliste de hand te schudden – zeer ongebruikelijk in het openbare leven in Iran.

„De conservatieven zijn doodsbang voor de uitkomst van de komende verkiezingen”, stelt Khatami vast. In maart kiest Iran een nieuw parlement, en dat zou een comeback kunnen zijn voor de hervormers van oud-president Mohammed Khatami, Reza’s broer. Vorig jaar wonnen zij de gemeenteraadsverkiezingen al.

„Daarom wordt gedreigd met diskwalificatie van kandidaten”, vertelt Khatami. „Het is een kleine radicale groep conservatieve geestelijken die de echte macht bezit. Hun voornaamste doelstelling is nu het veroorzaken van angst. Mijn broer probeert mensen toch te mobiliseren mee te doen aan de verkiezingen.”

Reza Khatami (48) en zijn mede-leiders van het Islamitisch Participatie Front, Irans grootste hervormingsgezinde partij, willen een gesprek met geestelijk leider Khamenei. Ze willen hem ervan overtuigen dat het huidige stelsel, waarbij kandidaten gescreend worden door de ultra-conservatieve Raad van Hoeders, niet deugt. Toen die Raad in 2004 de grote meerderheid van de hervormingsgezinde kandidaten afkeurde, leidde dat ertoe dat de conservatieven de macht weer konden grijpen in het parlement, en dat president Ahmadinejad een jaar later president werd. „Onze partij streeft naar echt vrije democratische verkiezingen. En er zijn ook genoeg conservatieven die dit standpunt met ons delen.”

De hervormingsgezinden zijn redelijk optimistisch over de komende verkiezingen. Door de economische malaise, hoge werkloosheid, inflatie en de geïsoleerde positie die Iran op het internationale politieke toneel inneemt, is de onvrede groot. Vermoedelijk juist daarom, wordt de oppositie tegengewerkt, en ook de partij van de broers Khatami. Die wilde onlangs een zaal huren voor het partijcongres. „Denkt u dat dat lukte?” Khatami’s ogen staan fel. „Geen enkele zaalverhuurder wilde ons er een verhuren. Er waren ongetwijfeld instructies niet met ons in zee te gaan.” De man die het uiteindelijk toch aandurfde, werd opgepakt.

De partij, toch de grootste hervormingsgezinde in Iran, heeft niet eens een eigen krant. „Zelfs geen intern periodiekje, omdat geen drukkerij bereid is dat te drukken. De angst zit er goed in.”

Probleem is ook het gebrek aan eenheid tussen de hervormingsgezinden. „We zouden het liefst met één lijst de verkiezingen ingaan. Maar zal dat ook gebeuren?” Hij vertelt dat Mehdi Karoebi, oprichter van de Etemad Melli (Nationaal Vertrouwenpartij) een aparte lijst wil. „Hij is nog steeds boos omdat bijna niemand hem steunde toen hij de Raad van Hoeders en militaire organisaties bij de afgelopen presidentsverkiezingenbeschuldigde van fraude.” Karoebi verloor toen al in de eerste ronde nipt van Ahmadinejad.

Maar inhoudelijk zijn er ook de nodige verschillen tussen de hervormingsgezinden, verzucht Khatami. „Neem nu de nucleaire kwestie. Wij zijn voor het staken van Irans nucleaire activiteiten ten bate van goede internationale betrekkingen. Karoebi’s Etemad Melli is hierop tegen.”

Hoe kijkt Khatami eigenlijk aan tegen de toenemende internationale druk op Iran? Hij strijkt peinzend over zijn grijze baard. „De regering zal zeker vasthouden aan haar nucleaire activiteiten. Ze denkt dat er in principe niets zal veranderen. De sancties zullen wel wat ongemak opleveren maar dat neemt ze voor lief. De burgers zullen er meer onder lijden dan de regering. Zolang de olie-export doorgaat, kan Iran de sancties makkelijk aan, is de redenatie.”

Maar in Israël en de VS gaan stemmen op voor militair ingrijpen, als Iran niet buigt. „Mocht het op een oorlog uitdraaien dan is dat een regelrechte ramp”, stelt Khatami vast. Want dan zullen de Iraanse burgers zich zeker achter het regime scharen. „Een eventuele oorlog met de VS zou de dood betekenen van de hervormingsbeweging in Iran.”

’Een oorlog zou de doodssteek zijn voor hervormers’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden