Wie draait op voor de veerdiensten?

De knip van veel pontjesbazen dreigt leeg te raken. Rijk en provincies besteden er nauwelijks nog geld aan.

Hun broek ophouden lukt ze nog wel, de 296 veerdiensten van Nederland. Maar investeren in onderhoud, een nieuwe motor of pont zit er voor de meeste uitbaters niet in. De financiële situatie van de meeste veren is zorgelijk. "Er zijn ponten die kostendekkend varen, maar alleen in gebieden met veel verkeer en weinig bruggen", zegt pontbaas Johan Hania, voorzitter van het landelijk Verenplatform.

Deze week stak een aantal pontjesbazen de koppen bij elkaar. Gesproken werd er vooral over de rol van de overheid en geld. Dat ze meegaan in de vaart der volkeren blijkt uit de app 'Overzetveren', waarmee iedereen op zijn smartphone kan bekijken waar zich het dichtstbijzijnde veer bevindt.

Het is nog al eens pappen en nat houden voor de 'kleine, maar dappere' pontjes, zegt Maira van Helvoirt van het Centraal Bureau voor de Rijn- en Binnenvaart. Willen ze een nieuwe motor, dan hebben met name de particuliere veren moeite met het lospeuteren van een lening bij de bank. Het zou volgens Van Helvoirt al helpen als de provincie garant zou staan.

"Eigenaren kunnen geen geld steken in nieuwbouw of onderhoud, terwijl dat wel nodig is. Daarmee komt soms het voortbestaan van de veerdienst in gevaar."

Tot 1992 konden veerdiensten een beroep doen op subsidie van het Rijk. Die zag de pontjes toen nog als een verlengstuk van de straten en wegen waar Rijkswaterstaat verantwoordelijk voor is. Dat veranderde toen de overheid met de Wet herverdeling wegenbeheer besloot het beheer over de rijkswegen te decentraliseren. "Daar ging het mis", zegt Hania. "Het geld voor de veren gaat nu naar de provincie en daar komt het op één hoop terecht. De subsidie wordt nu ook gebruikt voor andere doelen en de veren moeten het maar uitzoeken."

Alleen in Gelderland trekken provinciebestuur, gemeenten en pontjesbazen samen op. Er is een Gelders Verenfonds om tekorten af te dekken. "Dat is ideaal voor de branche", vindt Boy Ottevanger, eigenaar van drie fietsvoetveren in Zuid-Holland. "Ik krijg een bijdrage van drie gemeenten, maar veel collega's moeten het zelf doen."

In 2010 kregen alle provincies samen nog een bedrag van 10 miljoen euro voor de zoetwater-veerdiensten. Als dat op is, dan is er geen geld meer. Van Helvoirt: "De veren gaan nog niet failliet, maar hun financiële situatie is wel zorgelijk."

Hoewel de uitbaters al tien jaar worstelen met financiering, is het aantal veren gestegen. Van bijna 200 naar 296 nu, volgens de stichting Vrienden van de Voetveren. Er kwamen met name kleine veren bij. De omzet van de pontjes was volgens de meest recente cijfers van vijf jaar geleden, 27 miljoen euro. Daar hoorde wel een exploitatietekort bij van 6 miljoen euro. Een flink gat, maar aanzienlijk beter dan tien jaar geleden. Toen was het tekort 18 miljoen euro.

Het Rijk staat volgens Hania 'met zijn rug naar het water'. Hij wijst naar een promotieonderzoek uit 2010, dat concludeert dat automobilisten jaarlijks 333 miljoen kilometer moeten omrijden als zij niet meer met een veer naar de overkant kunnen.

Vervuiling door de extra uitlaatgassen die dat meebrengt zou 5,6 miljoen euro kosten. "Daarmee is toch duidelijk dat veerdiensten meer aandacht verdienen? Blijkbaar vindt de centrale overheid asfalt belangrijker."

Deze cijfers zijn voor alle veren samen. Voor afzonderlijke pontjes is het lastig om hun meerwaarde in cijfers te vangen, zegt projectmanager Koen Bekking van het onafhankelijke kennisplatform CROW. "Dat is niet handig nu gemeenten kritischer moeten kijken naar hun budget."

Is het dan alleen maar kommer en kwel? Zeker niet, vindt Bekking. De Amsterdamse ponten zetten vorig jaar 16 miljoen mensen over het IJ, de autoveer uit Schoonhoven maakt zelfs winst. Ook het aantal passagiers van de Waterbus tussen de Drechtsteden en Rotterdam, is met 10 procent gestegen. Al geldt die watertaxi als openbaar vervoer. Varen onder die categorie garandeert dat provincies of gemeenten meefinancieren. De pontjesbazen zijn er niet uit of dat wenselijk is. "Want daar horen ook aanbestedingsregels en wettelijke bepalingen bij", zegt Van Helvoirt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden