Wie dom is die blowt, of wie blowt wordt juist dom: is intelligentie maakbaar?

Van blowen word je dom, of toch niet? Beeld ANP

'A joint a day keeps the doctor away', een uitspraak die fervente blowers gebruiken om hun veelal dagelijkse cannabisgebruik te vergoelijken. Volgens het ene onderzoek helpt het bij de bestrijding van kanker en pijn, volgens een ander onderzoek krijg je er juist kanker en schizofrenie van. En niet alleen over de gezondheidsrisico's zijn de meningen verdeeld, ook over het feit of cannabis wel of niet van invloed is op de intelligentie.

Nieuw onderzoek, gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift PNAS, zou uitwijzen dat intelligentie niet wordt beïnvloed door het gebruik van wiet of hasj. Dit weerspreekt een ander onderzoek uit 2012 dat veel stof deed opwaaien. Daaruit zou blijken dat er wel een verband is tussen blowen en verminderde intelligentie. Wat is intelligentie eigenlijk en kun je dat ontwikkelen of juist af breken? Of beter: kun je dat überhaupt onderzoeken?

Defintiekwestie
"Intelligentie kun je op verschillende manieren definiëren", vertelt hoogleraar Psychologische Methoden Han van der Maas. Volgens de klassieke definitie is intelligentie een statisch gegeven, een aangeboren talent. "Het is de bron van hoe je presteert en de oorzaak van je schoolprestaties", legt hij uit aan de telefoon. Maar de wetenschap is verdeeld en volgens Van der Maas is intelligentie iets dat je wel kunt ontwikkelen en juist het resultaat van je prestaties: van leren word je slimmer.

Volgens Van der Maas staat de wetenschap over het fenomeen intelligentie nog behoorlijk in de kinderschoenen. "Het is lastig om objectief te testen omdat mensen nu eenmaal een heel ander soort intelligentie hebben dan bijvoorbeeld apen." Absolute meetmethodes zijn er eigenlijk niet en dus moeten wetenschappers de resultaten beredeneren en bevinden zich daarmee al snel op glad ijs.

"IQ-testen meten bijvoorbeeld je 'ware intelligentie' en sluiten aan bij de klassieke definitie van intelligentie", zegt Van der Maas. "Als je een IQ hebt van 100 ben je net zo slim als de gemiddelde mens. Maar de instrumenten om dit te testen zijn redelijk primitief."

Hiaten in het onderzoek
In het onderzoek uit 2012 over het verband tussen cannabisgebruik en intelligentie hadden de wetenschappers geen rekening gehouden met de sociale achtergrond van de proefpersonen. Mensen uit een armere sociale klasse zouden beschikken over een lagere intelligentie en vaker vervallen in cannabisverslaving, is de kritiek van de onderzoekers die deze week hun bevindingen publiceerden.

Het nieuwe onderzoek maakte gebruik van tweelingen als proefpersonen. Daarbij zijn genetische en sociale achtergrond hetzelfde en bleek er geen verschil in intelligentie te ontstaan tussen de blowende tweelinghelft en de niet blowende.

"In theorie zou het kunnen kloppen, maar eigenlijk zijn beide onderzoeken niet echt valide", legt Van der Maas uit. "Het nieuwe onderzoek is wel slim bedacht, maar om echt goed te kunnen testen is experimenteel onderzoek nodig: een volledig willekeurige groep kinderen waarvan de ene helft stiekem cannabis krijgt toegediend en de andere helft een placebo. Maar zoiets is natuurlijk principieel onuitvoerbaar, daar wil niemand aan meewerken."

Robuust
Volgens Van der Maas is het ook best denkbaar dat cannabis wel van invloed is op de intelligentie. "Het is waarschijnlijk dat iemand die veel blowt minder goed presteert op school. Maar het menselijke cognitieve systeem is ongelooflijk robuust en er zijn veel factoren van invloed op de ontwikkeling ervan."

Intelligentie bestaat uit twee delen: de schoolse vaardigheden en andere cognitieve taken zoals bijvoorbeeld het geheugen. Vooral bij de schoolse vaardigheden is ontwikkeling mogelijk en zijn er omgevingsfactoren die dat kunnen beïnvloeden. "Als je ergens in uitblinkt, is de kans ook groot dat je je zelf erin wil bekwamen. Stel dat jij binnen de vriendengroep het beste bent in voetballen, dan steek je er als vanzelf meer tijd in om nog beter te worden. Als jij juist de slechtste bent is het waarschijnlijker dat je minder gemotiveerd bent en er de kantjes vanaf loopt. Kleine verschillen worden zo groter."

Voor- en nadelen afwegen
Als er middelen zijn die negatief van invloed zijn op de concentratie en de ontwikkeling van de intelligentie, dan zijn er misschien ook wel middelen die dat juist positief kunnen beïnvloeden? Volgens cocaïnegebruikers neemt het concentratievermogen bijvoorbeeld toe onder invloed. "Tja, de voordelen moeten natuurlijk tegen de nadelen worden afgewogen. Maar sommige mensen presteren beter als ze een kalmeringspilletje nemen voor een examen. Maar ook hier geldt: het is een ongelooflijk complex systeem, moeilijk te onderzoeken."

Voor wat betreft de verbanden tussen cannabisgebruik en de ontwikkeling van intelligentie vindt Van der Maas het vrij prematuur om harde conclusies te trekken. "Ik zou het publiek nog niet lastig durven vallen met dit soort uitkomsten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden