Wie delft het beste Rijngoud?

Toeval. Twee nieuwe opnamen van Wagners 'Das Rheingold' tegelijkertijd. Sir Simon Rattle en Jaap van Zweden tonen ieder hun sterke troeven in deze revolutionaire opera, de één licht en ironisch, de ander donker en broeierig.

In september was er in de immense Jahrhunderthalle in Bochum een geweldige uitvoering te zien van Wagners 'Das Rheingold'. De eerste opera van de vier die samen 'Der Ring des Nibelungen' vormen. In het kader van de Ruhrtriennale werkte regisseur Johan Simons voor zijn enscenering samen met de Griekse dirigent Teodor Currentzis en zijn orkest MusicAeterna uit het Russische Perm. De tegendraadse en provocerende Currentzis bleek een schitterend oor te hebben voor Wagners eb en vloed in deze vernieuwende partituur. Het is daarom te hopen dat de Griek van zijn platenmaatschappij Sony nog eens de studio in mag duiken om zijn interpretatie van 'Das Rheingold' op te nemen. Als er iemand is die Wagners adagium 'Kinder schafft Neues!' inhoud kan geven dan is het Currentzis.

Tot het zover is, kunnen we ons meer dan tevreden stellen met twee nieuwe, meer traditionele opnamen van 'Das Rheingold', Het zijn registraties van live-uitvoeringen in de concertzaal. Jaap van Zweden dirigeerde de opera in januari tweemaal in de Hong Kong Cultural Centre Concert Hall. Sir Simon Rattle deed dat drie maanden later in de Herkulessaal in München tijdens twee gastoptredens met het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks.

De opname van Van Zweden is de eerste van wat een complete 'Ring' op het goedkope Naxos-label moet worden. Elk jaar zal Van Zweden met het Hong Kong Philharmonic, het orkest waarvan hij sinds 2012 chef-dirigent is, een nieuw deel in de cyclus vastleggen. Volgende maand al vinden de opnamen van 'Die Walküre' plaats. Rattle's opname is een losgekoppeld curiosum, er zijn voor zover bekend geen plannen in München om met hem de hele 'Ring' op te nemen.

Voor Van Zweden is 'Der Ring des Nibelungen' terra incognita, al bewees de Nederlander zich met het Radio Filharmonisch Orkest in de NTR ZaterdagMatinee al in Wagner met 'Lohengrin', 'Die Meistersinger von Nürnberg', 'Parsifal' en 'Tristan und Isolde'. Rattle dirigeerde de complete 'Ring' met de Berliner Philharmoniker scenisch in Aix-en-Provence en concertant in Berlijn (2006-2009). Het orkest gaf er eigen opnamen van uit. Eerder al voerde Rattle met het authentieke Orchestra of the Age of Enlightenment 'Das Rheingold' concertant uit.

Rattle's ervaring met de partituur, en zijn omgang met de oude instrumenten van het Engelse orkest hebben hun sporen nagelaten in deze nieuwe opname. De lichte toets is in dit 'zware' werk overal hoorbaar. In directe vergelijking met Van Zweden neemt Rattle steeds snellere tempi wat hem ruim tien minuten eerder bij de slotmaat doet uitkomen dan zijn collega in Hong Kong. Met respectievelijk 142 en 154 minuten zitten Rattle en Van Zweden nog aardig af van wat Wagner zelf ooit tijdens een repetitie zei: "Als jullie allemaal niet van die saaie kerels waren, dan zou 'Das Rheingold' binnen twee uur klaar zijn."

Tempo zegt natuurlijk niet alles. Van de beroemde beginmaten van de opera maakt Van Zweden het meest. Superzacht en magisch begint in Hong Kong de Rijn te stromen en het opvallendst is nog wel dat het orkest uit Hong Kong ook later nergens onderdoet voor het meer illustere orkest uit München. Feit is wel dat Rattle een meester is in het subtiel opbouwen van climaxen. Daar waar Van Zweden nogal eens te snel, te veel weggeeft, houdt Rattle de druk op de ketel om die pas op het laatste moment met extreem effect los te laten. Rattle haalt ook meer de ironie die in de partituur verstopt zit naar boven. Van Zweden is veel serieuzer en prefereert de broeierige sfeer van het stuk. Voor beide is wat te zeggen.

Van Zweden heeft echter wel een supertroef in handen in de persoon van Matthias Goerne. De Duitse bariton zingt hier zijn allereerste Wotan en je kunt je geen betere interpretatie voorstellen. Hoe goed Michael Volle de oppergod bij Rattle ook zingt, hij haalt het niet bij wat Goerne vocaal en textueel met de rol doet. Rattle heeft dan weer de betere Alberich in de persoon van Tomasz Konieczny en een opvallende Loge van tenor Burkhard Ulrich. Bij Van Zweden nemen respectievelijk Peter Sidhom en Kim Begley de honneurs waar. Ook goed. Bij Van Zweden is oergodin Erda (Deborah Humble) dan weer teleurstellend. Dat doet Janina Baechle bij Rattle veel 'goddelijker'.

Uiteindelijk ontlopen deze twee mooie 'Rheingolds' elkaar niet veel. Zo klinkt de aambeeldenscène zowel bij Rattle als Van Zweden heerlijk opwindend. Maar zoals Currentzis in Bochum naar hartelust met een hamer stond mee te timmeren met de Nibelungen, dat zul je Rattle noch Van Zweden snel zien doen.

Jaap van Zweden Hong Kong Philharmonic Orchestra

Wagner 'Das Rheingold' (Naxos)

HHHHH

Sir Simon Rattle

Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks

Wagner 'Das Rheingold' (BR Klassik)

HHHHH

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden