Wie de euro wil redden, moet de regering aanklagen

Om de eurocrisis te bedwingen moeten politici drie stappen zetten. Maar zij nemen liever geen electorale risico's. Tijd voor een opvallende actie.

ADRIAAN SCHOUT | HOOFD EU STUDIES en INSTITUUT CLINGENDEAL

De euro wankelt van crisis naar crisis, maar niets schijnt te helpen. Italië is het volgende slachtoffer. Banken laten meebetalen om de crisis het hoofd te bieden, zal geen uitkomst bieden of juist averechts werken. Zij zullen hun posities dan eerder afstoten als er gevaar dreigt.

In september besluiten de eurolanden over de volgende lening aan Griekenland. Helaas, dit zal hooguit een tijdelijk gevoel van rust geven. Is er dan geen uitweg uit de eurocrisis? Toch wel: politici moeten drie stappen zetten. De vraag is alleen hoe hen daartoe te dwingen.

De eurocrisis heeft twee oorzaken: structurele fouten in het eurosysteem en politieke onwil (of onkunde). De structurele weeffout in de eurozone is het gebrek aan automatische correctiemechanismen. Omdat de traditionele centrale banken niet meer bestaan, bepalen landen niet meer hun eigen geldhoeveelheid. Hierdoor ontstaan negatieve spiralen: een economische crisis leidt tot een hogere staatsschuld, de rente op schulden loopt op, landen moeten bezuinigen waardoor de crisis erger wordt, de rente stijgt verder, financiële instellingen worden wantrouwend, de rente stijgt nog verder, enzovoorts.

Er is geen centrale bank die monetair kan bijspringen, waardoor inflatie zou toenemen en de export zou verbeteren. Het gevaar van default (niet terugbetalen van schulden) doemt eerder op, helemaal als er ook nog banken moeten worden gered, en de rente schiet verder omhoog.

Als deze cyclus van wantrouwen zich in één land heeft voltrokken, zal ze zich verspreiden en versnellen. Het domino-effect dreigt. De Griekse tragedie ondergraaft het vertrouwen in Portugal, Ierland, Spanje, Italië, België en Frankrijk. Economen als Paul de Grauwe wijzen al jaren op deze structurele gevaren.

De politieke oorzaak van de eurocrisis is dat regeringen niets willen doen aan de structurele tekortkomingen. In theorie zijn de oplossingen om de spiraal te doorbreken niet ingewikkeld. In de eerste plaats zijn euro-obligaties nodig. Door het wantrouwen is de rente te hoog in de probleemlanden. Het geld verdwijnt naar de landen die nog vertrouwen inboezemen: Nederland en Duitsland. Daar wordt de rente dus te laag. Euro-obligaties bieden een uitweg uit die onbalans. Nederland is tegen euro-obligaties omdat wij dan misschien hogere rentes moeten betalen op de staatsschuld.

Verder moet het EU-budget anders worden gebruikt. Polen ontvangt nu Europese steun terwijl het land economisch gezond is. Frankrijk krijgt miljarden aan landbouwgelden. Dergelijke overdrachten kunnen beter gebruikt worden om structurele problemen in bijvoorbeeld Griekenland aan te pakken. Ten slotte dienen de Europese noodfondsen niet door lidstaten te worden beheerd. Elke uitkering staat of valt nu met hoe hard Wilders (of een gelijkgezinde in een ander land) dreigt met een politieke crisis. Omdat elk land een veto kan uitspreken zijn de noodfondsen onbetrouwbaar. Ook dit wakkert het wantrouwen aan en drijft de rente op.

De kern van het eurodilemma is dus politiek. Politici willen niet aan de kiezers uitleggen hoe de euro wel gestabiliseerd kan worden. Klagen over eurozondaars ('knoflooketers') is makkelijker en politici hoeven dan geen electorale risico's te nemen. De oplossing moet dus komen van een zichtbare politieke actie die veel stof doet opwaaien.

Iemand uit het maatschappelijke middenveld - van buiten de politiek - zou de regering moeten aanklagen. Dat kan op basis van het feit dat te weinig is gedaan om structurele oplossingen aan te zwengelen in Brussel, of omdat miljarden aan overheidsgaranties worden ingezet, terwijl dit onverantwoord is zonder de geschetste structurele maatregelen.

Zulke rechtszaken kosten veel geld. Het ligt voor de hand dat de financiële sector, inclusief de pensioenfondsen, er alle belang bij heeft dat de structurele weeffouten worden rechtgezet. Dreigende afwaarderingen, vastlopende internationale transacties, koersdalingen, er zijn redenen genoeg om druk te willen uitoefenen op de politiek.

Dit is niet het verhaal waarin de banken met hun bonussen de schuld krijgen van de crisis. Wel moeten de banken hun verantwoordelijkheid nemen om de oplossingen op de politieke agenda te krijgen. Zonder zo'n maatschappelijke provocatie gaan de politici niet aan de slag om de structurele problemen aan te pakken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden