Wie dan leeft, wie dan zorgt

Pas nu is er aandacht voor de negatieve gevolgen van gasboringen in Groningen. Maar al tientallen jaren geleden werd ervoor gewaarschuwd. Hoe komt het dat zulke geluiden vaak worden genegeerd?

De horizon van mensen is beperkt. Het is vaak: wie dan leeft, wie dan zorgt. De aardgasbaten zijn gebruikt voor de opbouw van de verzorgingsstaat. Dat is op zichzelf goed. Nog beter was geweest het geld in een investeringsfonds te stoppen. Ook is niet gedacht aan de gevolgen van het boren naar gas. Er is gedacht dat het allemaal wel goed zou komen, dat er voor mogelijke problemen een oplossing zou worden gevonden.

Aan de basis van deze houding van 'later wordt het beter' ligt een heel specifieke manier van kijken naar de tijd. Dit tijdsconcept heeft joodse wortels waarbij de tijd wordt voorgesteld als een lineair proces, met een begin- en eindpunt. De joden zien uit naar de komst van de Messias, waardoor alles beter zal worden. Bij christenen is dat het geloof in de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Deze manier van kijken naar de toekomst vind je in geseculariseerde vorm terug in verschillende ideologieën die in de negentiende eeuw op komen. Het communisme gelooft dat er uiteindelijk een klassenloze samenleving zal ontstaan, een glorievolle toekomst voor arbeiders, een soort hemel op aarde. Ook in het liberalisme vind je zo'n vooruitgangsgeloof. Uiteindelijk kunnen alle menselijke problemen door techniek worden overwonnen.

Deze manier van kijken naar de tijd is voor ons vanzelfsprekend en zit diep in de cultuur. Toch kun je ook op een andere manier kijken naar de tijd, bijvoorbeeld cyclisch, wat je ziet in culturen waar men in reïncarnatie gelooft.

Het vooruitgangsgeloof is weliswaar geschokt door de totalitaire regimes in de vorige eeuw, maar toch is mijn indruk dat dit geloof niet fundamenteel aangetast is. Het is een kleine intellectuele onderstroom die zich tot het nihilisme heeft bekeerd. De meeste mensen gaan nog steeds uit van het idee dat morgen alles beter wordt en dat techniek vroeg of laat alles kan oplossen. De vorig jaar overleden ruimtevaarder Wubbo Ockels had het over 'ruimteschip aarde'. Weliswaar, zo zei hij, is de aarde kwetsbaar, maar mensen zijn ook slim genoeg om overal een oplossing voor te vinden. Ook in popliedjes vind je het met teksten als 'Morgen zal alles beter zijn' en 'Na winter komt lente'.

Toch denk ik dat het christendom een dempende werking heeft op utopisch vooruitgangsgeloof. Het is niet zo, geloven christenen, dat het koninkrijk van God zomaar aanbreekt. Daar wijzen ook tal van apocalyptische teksten in het Nieuwe Testament op: er komt eerst crisis, hongersnood en oorlog. Het christelijk mensbeeld is nuchter. De christelijke antropologie gaat uit van gebrokenheid: er is iets met de mens wat niet deugd. Het ingewikkelde is dat ook christenen volop deel uitmaken van de cultuur. Toch maakt het christendom ons voorzichtig als het gaat om een blind geloof dat alle problemen met technische middelen kunnen worden opgelost.

Gerard de Korte is bisschop van Groningen-Leeuwarden

Het is te danken aan onze hebzucht. De Schriften zijn ertegen dat we op deze manier gebruikmaken van de natuur. In het bijbelboek Genesis staat de opdracht om de natuur te gebruiken en bewaren. Dat is niet: gebruiken en mollen. We moeten de aarde bewaren zoals Maria de woorden Jezus in haar hart bewaarde. Bewaren is dus niet in een doosje stoppen en er niets mee doen, maar bewaren is doorgeven aan een volgende generatie.

Het zou goed zijn als we ons wat meer zouden hebben gericht op dit bewaren. Je vindt het op meerdere plaatsen in de Bijbel. Denk aan het gebod om de sabbat te vieren, om een dag in de week af te zien van werken. Ik zag hier opeens de waarde van in toen ik een keer in India was. Ik zag daar vrouwen die zo arm waren, dat ze dag in dag uit, zeven dagen per week, stenen het aan het hakken waren. Ze hadden nooit rustdag. Toen dacht ik: wat een ongelooflijke grootheid dat er een notie is bij Israël om de mensheid af te laten zien van een zevende deel van het inkomen.

Die sabbatsgedachte kwam niet voort uit overvloed, realiseer je dat goed. Het werd bedacht in tijden van schaarste. Toch vond men het belangrijk. Het is gericht op het bewaren, op het nadenken waarvoor je eigenlijk leeft. Het is er ook op gericht om je hebzucht in te dammen. Want dat is de menselijke neiging: opmaken wat er is, mollen wat er is. Ik wil het hier en ik wil het nu.

Is het dan verkeerd geweest om het gas uit de bodem te halen? Dat denk ik niet. Natuurlijk, het was mooi geweest om alles op een helemaal ecologisch sluitende manier te doen, maar het moet wel redelijk blijven. Er zijn supergoede dingen gedaan met het geld dat het gas opleverde. Dus helemaal verkeerd is het niet geweest. Onze verzorgingsstaat is er mee opgebouwd. Maar waarom hebben we het geld niet in een fonds gestopt zoals bijvoorbeeld de Noren hebben gedaan. Dan hadden we miljarden gehad, genoeg om Groningen te hulp te schieten. Het zure is nu: we kunnen de inkomsten niet missen omdat de uitkeringen en de zorg ook betaald moeten worden.

Toch vind ik dat we met de kennis van nu, geen gas uit de bodem van bijvoorbeeld Terschelling moeten halen. We weten wat de gevolgen zijn geweest voor Groningen. Het lijkt me echt onverstandig om de natuur te mollen. Het CDA noemde dat vroeger rentmeesterschap, waarmee ze de zorg voor de wereld bedoelden. Dat vind ik een mooie gedachte. Laten we een pas op de plaats maken en de Waddeneilanden bewaren en ze doorgeven aan een volgende generatie."

Henk Leegte is doopsgezind predikant in Amsterdam

theologisch elftal

Smalbrugge

De Korte

Jansen

Kalsky

Leegte

Van Vlastuin

Klapheck Tollefsen

Van der Graaf

Borgman

Nissen

Bij de carnavalsoptocht van zondag in het Groningse dorp Kloosterburen (Kronkeldörp) refereerde één onderdeel aan de gasboringen in de regio.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden