Wie betaalt de energierekening?

Zuid-Afrikaans energiebedrijf Eskom kwakkelt door illegale taps

Het nieuwe huisje van Samuel Kwinda in een sloppenwijk aan de rand van Johannesburg is bijna afgebouwd. Het enige wat nog ontbreekt: elektriciteit. Hij maakt zich er niet druk over. Kwestie van iemand uit de omgeving een extra lijntje laten trekken naar zijn nieuwe huis, en hij tapt zijn elektriciteit in een oogwenk gratis af van het Zuid-Afrikaanse netwerk.

"Energiebedrijf Eskom weet best dat we in deze wijk allemaal illegaal stroom aftappen", zegt Kwinda nonchalant. "Tien jaar geleden kwamen er een keer controleurs langs. Zij dreigden toen elektriciteitsmeters op te hangen om ons te dwingen voor energie te betalen. Maar dat is nooit gebeurd."

Het illegaal aftappen van elektriciteit is een probleem in Zuid-Afrika; een probleem dat te lang is genegeerd. Het heeft ertoe geleid dat lokale overheden Eskom structureel minder betalen dan de inwoners van hun wijken aan stroom verbruiken. Gemeenten kunnen alleen de rekening innen voor de elektriciteit die door meters is geregistreerd. Zij draaien dus op voor de kosten van de afgetapte energie. Gemeenten zagen hun gezamenlijke schuld bij Eskom mede daardoor groeien tot 10,8 miljard rand (776 miljoen euro), zo maakte de Zuid-Afrikaanse minister van overheidssamenwerking Pravin Gordhan deze maand bekend.

Die enorme schuld is niet alleen een gevolg van het illegale aftappen door Zuid-Afrikaanse huishoudens. Lokale overheden zelf besteden een deel van het geld dat ze wel incasseren voor stroom geregeld voor allerlei projecten, en dus niet voor schuldaflossing bij Eskom. Zij doen dit bovendien vaak via ondoorzichtige constructies.

Door deze illegale praktijken van huishoudens én overheden loopt Eskom veel geld mis. Daarnaast opereert Eskom niet efficiënt en is er binnen het bedrijf sprake van corruptie. De financiële huishouding van Eskom is inmiddels verstoord, zodanig zelfs dat vooraanstaande kredietbeoordelaars de energiereus in september een lagere waardering zullen geven. Geld lenen zal daardoor duurder worden voor Eskom.

Het betekent een groot probleem voor Zuid-Afrika. Het land kampt met stroomtekorten als gevolg van achterstallig onderhoud aan elektriciteitscentrales. Verbetering van de infrastructuur is noodzakelijk, maar om die te bekostigen moet het bedrijf extra geld lenen. Een hogere rente maakt dat lenen alleen maar duurder. Op termijn dreigt een stroomcrisis in Zuid-Afrika. Tekorten aan elektriciteit maken het moeilijk voor de Zuid-Afrikaanse industrie om haar productie te vergroten.

Niet voor niets sprak parlementslid Mkhuleko Hlengwa van oppositiepartij Inkatha Freedom Party van een 'nationale crisis' toen bekend werd hoe groot de schuld van de gemeenten aan Eskom is. Craig Dodds, een financieel journalist, omschreef de situatie in Zuid-Afrika als 'een treinbotsing in slowmotion, pal voor onze ogen gaande, en op zo'n grote schaal dat die de economische groei van heel het land al tijden inperkt, maar waarvan de overheid nu pas het gevaar lijkt in te zien'.

Naast de omstreden mogelijkheid tot (gedeeltelijke) privatisering lijkt de enige oplossing voor Eskom het verhogen van de energietarieven. Lang waren die in Zuid-Afrika nagenoeg de laagste ter wereld. Maar de laatste jaren stegen zij snel. Ook voor 2015 staat weer een fikse prijsstijging gepland: niet 8 procent, zoals eerder afgesproken, maar 13 procent.

Voor de rijke bovenklasse in Zuid-Afrika is dat best te betalen. Voor grootverbruikers van elektriciteit, de industrie en mijnbedrijven, betekent de prijsstijging echter een forse extra kostenpost. Voor de miljoenen arme Zuid-Afrikanen op het platteland en in townships rond de steden is zij niet op te brengen. Voor velen van hen is elke tariefverhoging niets anders dan een extra stimulans om illegaal stroom te blijven aftappen.

Die illegale tap heeft overigens nog een gevolg. Niet zelden ontstaat er kortsluiting bij een aftappunt en gaat een deel van een sloppenwijk in vlammen op. Kwinda is zich van dat risico bewust, maar neemt het voor lief. "Natuurlijk is stroom aftappen gevaarlijk", onderkent hij. "Maar wat moet ik anders?"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden