Wie bepaalt wie bij Defensie mag werken?

analyse Ontslag kolonel legt strijd MIVD en krijgsmacht bloot

Het normale zaaltje van de bestuursrechter in Breda wordt vandaag niet benut. De opkomst van enkele tientallen militairen, vooral hoge officieren, voor de zaak van kolonel Richard van Harskamp dwingt tot gebruik van een grote zaal. Van Harskamp, type ijzervreter en vaak een oorlogsheld genoemd, vecht voor zijn loopbaan. Voor de aanwezige officieren gaat het om aanzienlijk meer dan alleen het lot van hun kameraad. Wie heeft het voor het zeggen? Gaat de militaire inlichtingendienst (MIVD) over wie er bij de krijgsmacht mag werken of weegt het oordeel van de commandanten zwaar?

Twee keer ging de Irak- en Afghanistanveteraan Van Harskamp in de fout. De kolonel kreeg een werkstraf van 80 uur opgelegd voor het slaan van zijn vriendin en nog eens 500 euro voor het gooien van een steen tegen het been van haar ex-vriend. De MIVD oordeelde dat de kolonel zijn verklaring van geen bezwaar (VGB) diende te verliezen. De afzonderlijke delicten zijn daarvoor niet zwaar genoeg. Maar dat de kolonel twee keer in de fout ging, leidde wel tot het advies: intrekken die verklaring. En dus geen baan meer bij de krijgsmacht.

De hoogste baas van de landmacht staat echter vierkant achter zijn kolonel. Generaal Mart de Kruijf keerde zich met die houding niet alleen tegen de MIVD, maar ook tegen zijn politieke baas minister Jeanine Hennis-Plasschaert die het oordeel van de veiligheidsdienst overnam.

Volgens de NOV, de beroepsvereniging van officieren, staat de zaak Van Harskamp niet op zich. Zeker veertig gevallen zijn bij de NOV bekend waarbij militairen een VGB wordt geweigerd waardoor ze de krijgsmacht moeten verlaten. In alle veertig gevallen staat het oordeel van de commandanten lijnrecht tegenover dat van de MIVD.

De minister had maatwerk beloofd bij het afgeven van de VGB's. Volgens de NOV - maar ook volgens advocaten die frequent militairen bijstaan - is van maatwerk echter geen sprake, eerder van een standaardprocedure die geen enkel recht doet aan de door de militairen geleverde prestaties en het advies van hun commandanten.

Zo heeft Michael Ruperti, de raadsman van Van Harskamp, ook een cliënt van Marokkaanse afkomst die vier keer is uitgezonden voor een missie. De man is met een Marokkaanse getrouwd en omdat de MIVD in Marokko haar antecedenten niet kan natrekken, wordt de VGB ingetrokken. De man zit een jaar thuis en dreigt zijn baan te verliezen.

De NOV en de gespecialiseerde advocaten vrezen dat er nog veel meer zaken aankomen over het weigeren en intrekken van de VGB. De officiersvereniging spreekt zelfs over 'een tsunami van zaken'.

Vorig jaar november is een nieuwe regeling van kracht geworden over de VGB. Volgens advocaat militair strafrecht Sébas Diekstra maakt 'het nieuwe beleid de situatie alleen maar schrijnender'.

Diekstra: "Onder andere ten aanzien van militairen van wie de partner uit een land komt waar de MIVD niet mee samenwerkt. Uit mijn praktijk blijkt dat dat nogal wat landen zijn. Op dit punt lijkt het beleid in strijd met grondrechten en Europese verdragen. Het beleid leidt tot zeer ongewenste situaties. En voor de militair is het ook onbegrijpelijk dat er in sommige gevallen geen samenwerking is met een land dat nota bene een NAVO-bondgenoot is."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden