'Wichelroede wees de goede grond'

Veel minder dan in andere landen, laat de Nederlander zijn huis zelf bouwen. Dat moet anders, vindt staatssecretaris Remkes, die het percentage 'eigenbouw' in de komende jaren naar de dertig procent wil tillen. In Trouw de ervaringen van bewoners die al zelf het initiatief namen.

tekst: Gonny ten Haaft

Het begon met een oproepje in de krant: 'Het zou toch anders moeten kunnen'. En het kán anders, merkten Harrie Hamstra en Liesbeth Smit. ,,Het is ons echt gelukt: we wonen nu in een gemengde wijk, in een duurzaam gebouwd huis.''

Wij willen geen standaardwoningen en zeker geen doorsnee-wijk, poneerde een klein clubje mensen dat in 1992 een mini-advertentie plaatste. De oproep kreeg opvallend veel respons. Voor Harrie (45) en Liesbeth (49) kwam het initiatief op het juiste moment. ,,We wilden weg uit onze buurt, de sfeer werd steeds minder. Iedereen leefde op zichzelf. Wij willen een omgeving waarin mensen rekening met elkaar houden.''

In 1994 waren de ideeën zo concreet dat de Vereniging Mens- en Milieuvriendelijk Wonen Zwolle (MMWZ) kon worden opgericht. De vereniging zocht contact met de gemeente en woningcorporatie Savo, die net besloten had op nieuwbouwlocaties duurzaam te gaan bouwen. Even later tekenden de Savo en MMWZ een overeenkomst waarin zij besloten grond voor een 'mens- en milieuvriendelijk' project te zoeken, waarbij de Savo als verhuurder en projectontwikkelaar zou optreden. Die locatie werd gevonden in Zwolle-zuid, op de plek van een oude boomgaard. ,,Moet je je voorstellen'', prikkelt Liesbeth, ,,volgens het bestemmingsplan zou hier een flat komen van zeshoog.''

In plaats van die flat, staan er nu 20 koop- en 16 huurhuizen. In twee huizen wonen ex-psychiatrische patiënten. Een gemeenschappelijke tuin, een peuterspeelzaal, buitenschoolse opvang, en fietsenberging maken het project 'De Bongerd' af. ,,Voor die berging hebben alle bewoners een deel van hun eigen schuurtje ingeleverd'', vertelt Harrie, ,,die grote schuur vervult een belangrijke sociale functie. Daar hangen alle briefjes en worden de kletspraatjes gemaakt.''

De leden van de MMVZ vergaderden vele avonden voor ze wisten hoe ze het wilden hebben. Houtskeletbouw huizen, in vriendelijke kleuren, niet in een rijtje, toch betaalbaar. De vereniging nodigde 20 architecten uit een ontwerp te presenteren, waarbij de MMWZ nadrukkelijk eiste dat de wijk samen met de bewoners moest worden ontwikkeld. ,,De meeste architecten bleken dat niet te kunnen. Hun houding is 'we luisteren goed, maar wij maken het ontwerp'. Onze vereniging wilde iets 'eigens', we wilden niet hetzelfde wijkje in een andere gemeente weer zien.''

Het geselecteerde bureau, Orta-atelier uit Bunnik, organiseerde daartoe 'beeldvormings-weekenden' waarin de potentiële bewoners hun smaken en voorkeuren konden ontdekken en bediscussiëren. Tijdens één sessie kreeg iedereen bijvoorbeeld een stok. ,,In een kring moesten we die steeds hoger boven ons hoofd houden, zodat we letterlijk konden voelen hoe hoog we het plafond zouden willen hebben'', verhaalt Liesbeth, ,,Ook liepen we met een wichelroede rond om te voelen waar de grond goed is. Op de slechte plekken hebben we bewust geen huizen neergezet.''

Tot schrik van de vereniging bleek het gekozen ontwerp financieel niet haalbaar. De eerste begroting viel zeven ton te hoog uit, omdat de aannemer te laat gevraagd werd de bouwtekeningen door te rekenen. De koophuizen werden daarom duurder, de dakconstructie goedkoper en de balustraden en galerijen werden -tégen het milieu in- van tropisch hardhout gemaakt.

Voor Harrie, één van de trekkers van het project, was al dit gereken meer dan 'een baan erbij'. Leken die zelf willen bouwen, weet hij nu, moeten één stap vooruit kunnen denken. ,,De fasen in het bouwproces zijn geen geheim: als je die maar weet, kan niemand je verrassen.''

Toch stond ook hij verbaasd van alle regels en bepalingen in de bouw. Met gepaste trost wijst hij op 'zijn' huizen, die een tikkeltje schuin ten opzichte van de rooilijn zijn gebouwd. ,,Van de ambtenaren van de gemeente moest alles rechttoe rechtaan. Dit heeft uren praten gekost: we hebben goed leren drammen.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden