WHO: risico op verspreiding ebola-virus in Congo 'zeer hoog'

Een hulpverlener met beschermende kleding aan het werk in het ziekenhuis in de Congolese stad Bikoro waar een quarantaine-afdeling voor ebola-patiënten is ingericht.Beeld AFP

Nu het ebola-virus van het Congolese platteland is overgeslagen naar de stad Mbandaka, houden hulpverleners rekening met alle scenario's.

Hoe groot is de uitbraak?

De ebola-uitbraak in Congo verspreidt zich van het platteland naar de stad. De eerste besmettingen doken vorige week op in de noordwestelijke provincie Bikoro, maar inmiddels is er ook een geval in de stad Mbandaka aangetroffen. Daarmee is een nieuwe fase ingegaan, volgens de Congolese minister van gezondheid. Hoewel er officieel slechts drie besmettingen in het land zijn bevestigd, vermoedt de wereldgezondheidsorganisatie WHO dat het aantal veel hoger is. Er zijn 44 gevallen gerapporteerd van mensen die zeer waarschijnlijk de ziekte hebben, inclusief 23 doden die vermoedelijk zijn omgekomen door het virus. De WHO heeft vrijdagochtend haar beoordeling van het volksgezondheidsrisico van de ebola-uitbraak in Congo verhoogd van 'hoog' naar 'zeer hoog' op nationaal niveau.

Waarom is de ontdekking van ebola in Mbandaka zo zorgelijk?

Omdat het in een grote stad als Mbandaka (1,2 miljoen inwoners) veel moeilijker is om het virus in te dammen dan in afgelegen gebied. De stad ligt bovendien aan de Congorivier en heeft een haven voor transport naar de hoofdstad Kinshasa (10 miljoen inwoners), waardoor verdere verspreiding op de loer ligt. In Mbandaka is slechts één besmet persoon gevonden, maar in zo'n grote stad is bestrijding een ingewikkelde klus, zegt Marion Koopmans, hoogleraar virologie bij het Erasmus MC. "Het belangrijkste is het snel opsporen van alle contacten van die ene besmette persoon en die in quarantaine zetten. Hoe verder de ziekte zich geografisch uitbreidt, hoe lastiger dat wordt. Bij de uitbraak in 2014 hebben we gezien wat er gebeurt als ebola grote steden bereikt. Zo lang het bij één besmetting blijft, is er niets aan de hand. De vraag is nu: kunnen we alle contacten van deze persoon vinden?"

Wat doet de WHO om verdere verspreiding in Congo te voorkomen?

De WHO heeft woensdag 4300 doses van een experimenteel ebola-vaccin naar Congo gestuurd. De komende dagen volgen er nog eens 4000. Vandaag is er spoedoverleg om de internationale risico's te bespreken. "De situatie is heel zorgelijk", zegt WHO-woordvoerder Tarik Jasarevic. "Het kan ieder moment veranderen. We bereiden ons voor op alle scenario's."

Er zijn vijftig hulpverleners van de WHO in Congo die samenwerken met Artsen zonder Grenzen, Unicef en plaatselijke autoriteiten. De komende dagen wordt er een gericht vaccinatieprogramma opgetuigd voor alle contacten van besmette personen. Een 'grote uitdaging', aldus Jasarevic. "Het gaat mogelijk om honderden mensen."

Hoe effectief is het vaccin dat nu wordt ingevlogen?

Hoewel het nog niet officieel is geregistreerd, is het vaccin effectief gebleken in de West-Afrikaanse landen Guinea, Liberia en Sierra Leone tijdens de ebola-uitbraak in 2014, zegt viroloog Marion Koopmans. "Maar bij de verstrekking in Congo kan het een probleem zijn dat het volledige testtraject nog niet is doorlopen. Zo'n registratie is een soort veiligheidskeurmerk. Als dat er niet is, moet het vaccin eerst getoetst worden door een medisch-ethische commissie die de risico's beoordeelt. Dat kan even duren."

Wat zijn nu de grootste uitdagingen voor Congo?

In tegenstelling tot West-Afrika heeft Congo veel ervaring met ebola. "Ze weten wat ze moeten doen, maar het zal alle hens aan dek zijn", zegt Koopmans. "Er is al veel support ingevlogen, dus aan de middelen en het aantal vaccins kan het niet liggen. Nu moet Congo zelf de touwtjes in handen nemen. Het is spannend of dat gaat lukken, want het is ongelofelijk complex om een goed opsporingssysteem op te zetten. Er is veel werk aan de winkel."

Tekst loopt door onder de afbeelding

De eerste experimentele vaccins tegen ebola arriveren in de Congolese hoofdstad Kinshasa.Beeld REUTERS

'Het goede nieuws: het virus is te stoppen'

Welk effect heeft een ebola-uitbraak op de bevolking, juist in een grote stad? Tropenarts Marit de Wit geeft antwoord.

Ebola is een zeer besmettelijke ziekte, die leidt tot falen van nieren en lever en hevige interne en externe bloedingen. Marit de Wit, medisch adviseur bij Artsen zonder Grenzen Nederland, was daarbij aanwezig en zag wat er met mensen gebeurt. Ze staat nu geregeld in contact met de tientallen hulpverleners van Artsen zonder Grenzen in Congo.

"Dit is al de negende uitbraak van ebola in Congo. In sommige kleine gebieden is de ziekte bekend, daar weten mensen wat het is. Maar niet in Mbandaka, een grote stad. Tachtig procent van ons verhaal is dus uitleggen om wat voor ziekte het gaat en hoe je ermee om moet gaan.

Dat is heel lastig, want wat zeg je tegen een moeder van wie het kind misschien besmet is? Dat ze haar kind niet meer mag verzorgen? Bovendien zijn de eerste symptomen heel gewoon: koorts, rillingen, soms overgeven. We moeten dus voortdurend balanceren tussen het geven van goede informatie maar geen paniek creëren.

En dan gaat er vaak ook verkeerde informatie rond, waardoor toch paniek uitbreekt. Zo zeggen mensen: 'Ga niet naar het ziekenhuis, want daar ga je dood'. Dat gebeurt natuurlijk ook regelmatig. Ook in West-Afrika heb ik gezien dat mensen niet naar de behandelcentra durfden te komen.

Gelukkig vinden we iedere keer weer artsen en verpleegkundigen die dit werk willen doen. Dat is niet makkelijk, want hoe behandel je mensen zonder dat je zelf besmet raakt? Ze moeten een pak aan waarin het bloedheet wordt, na een uur staat er een halve liter zweet in je laarzen. Dan moet je dat met hulp uittrekken en daarbij mag geen enkele fout worden gemaakt.

Het goede nieuws is dat het virus kan worden gestopt, ook in een grote stad waar veel meer contacten zijn tussen mensen: in 2014 was er ook een geval van ebola in de miljoenenstad Lagos in Nigeria. Daar zijn 500 mensen gemonitord en het is gelukt om het virus te stoppen." (Gijs Moes)

Vleermuizen zorgen voor groot risico op ebola in Congo

Een nieuwe uitbraak van ebola begint niet altíjd in de Democratische Republiek Congo, maar wel vaak. Vaker dan in de omringende landen. Dat komt vermoedelijk door de talrijke vleermuizen daar, zeggen experts in vakblad Scientific American. Ook de wereldgezondheidsorganisatie WHO ziet in vleermuizen een belangrijke bron van besmetting.

De dieren zijn drager van het virus en kunnen dat overbrengen op de mens als die fruit eet waar de vleermuis al een hap van genomen heeft, in aanraking komt met diens uitwerpselen of als hij vleermuis roostert en opeet. Dat gebeurt niet alleen in de Republiek Congo, maar dit Centraal-Afrikaanse land heeft de meest uitgestrekte bossen en die zijn rijk aan vleermuizen.

Bewijs voor dit vermoeden is er nog niet en zal na de jongste uitbraak misschien ook niet komen, omdat het moeilijk is de vleermuizen te pakken te krijgen die mogelijk de bron zijn geweest. De huidige uitbraak kan zijn aanloop al maanden geleden hebben ingezet. En dan, zeggen onderzoekers, is de kans klein dat de vleermuizen die voor de eerste besmetting hebben gezorgd nu nog in het gebied zijn.

Ze waarschuwen tegelijk dat het beeld vertekend kan zijn: misschien lijkt de Democratische Republiek Congo vaker dan andere landen de bron omdat het land alerter is op ebola en nieuwe gevallen sneller meldt. In de afgelopen decennia waren er ook uitbraken die begonnen in naburige landen, zoals Zuid-Soedan en Gabon.  (Willem Schoonen)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden