Wethouder kan korting inkomsten omzeilen

Misbruik | De regelgeving voor bijverdiensten van wethouders houdt te weinig rekening met al die parttime-bestuurders.

Door een gat in de Gemeentewet blijken wethouders de regels voor de afdracht van hun neveninkomsten te kunnen omzeilen. Fulltimebestuurders moeten, na aftrek van een 'vrije voet' van 14 procent, de helft van hun neveninkomsten aftrekken van hun vergoeding. Maar beperken zij kunstmatig hun bestuurlijke werkzaamheden tot een dienstverband van 95 procent, nét niet fulltime, dan vervalt de verplichte afdracht. Dat kan maandelijks duizenden euro's schelen.

De ruimte in de wet wordt veroorzaakt doordat de 'Circulaire neveninkomsten politieke ambtsdragers' uit 2015 in eerste instantie gericht is op voltijdbestuurders als commissarissen van de koning, gedeputeerden en burgemeesters. De rechtspositie van wethouders is op die circulaire gebaseerd, hoewel zij steeds vaker juist in deeltijd werken. Dertig procent van de 1441 Nederlandse wethouders werkt op dit moment parttime. Dat zal de komende jaren alleen maar toenemen. Door de politieke versnippering van gemeenteraden wordt er vaker voor deeltijdwethouderschap gekozen om wethouders uit alle coalitiepartijen een plek in het college te geven.

De regeling voldoet voor wethouders die voltijds werken (die worden gekort) of halftijds (die worden niet gekort, maar hebben ook een kleinere vergoeding). Maar door het ontbreken van een verrekening voor allerlei tussenvormen, ligt misbruik op de loer.

De omissie in de wet heeft inmiddels een eerste wethouder de kop gekost. Het CDA en de Partij Samenwerking in de Noord-Brabantse gemeente Reusel-De Mierden probeerden een raadsvoorstel in te dienen om de aanstelling van wethouder Toon Antonis te beperken van 100 naar 95 procent. Zo zou worden voorkomen dat de wethouder wordt gekort vanwege zijn neveninkomsten. Antonis verdiende volgens het Eindhovens Dagblad in 2015 namelijk 30.000 euro in zijn nevenfunctie als directeur van Stichting Peuterspeelzalen Bergeijk. Na kritiek van de raad op deze schijnconstructie werd het voorstel schielijk ingetrokken, maar de maatschappelijke commotie leidde deze week wel tot het aftreden van de wethouder.

Volgens John Bijl, directeur van het Periklesinstituut dat gemeenteraden begeleidt bij het verbeteren van de bestuurskwaliteit, heeft de wetgever zich verkeken op het deeltijdwethouderschap. "Ik kan me voorstellen dat de Kamer de deeltijdregeling aanscherpt, en de korting laat fluctueren." Dus bij een geringe vermindering van het dienstverband, ook een geringe vermindering van de korting. "We kunnen daarbij gebruikmaken van bijvoorbeeld de regels die de Belastingdienst gebruikt bij de Zelfstandigenaftrek." Maar, waarschuwt Bijl, de Tweede Kamer moet er niet in doorschieten. "Het wethouderschap wordt ook opgepakt door bijvoorbeeld stichters van grotere agrarische bedrijven, dat zijn competente mensen met vaak de juiste wortels in de lokale gemeenschap. Die wil je niet van het publieke ambt wegjagen."

Dat laatste benadrukt ook Jeroen van Gool, plaatsvervangend directeur van de Wethoudersvereniging. "De ruimte die de regeling biedt is juist essentieel voor het aantrekken van bestuurders die midden in de samenleving staan." Als de wet wordt aangepast, schiet de Kamer volgens hem met een kanon op een mug. "De huidige regeling geldt pas sinds kort en wordt nog geëvalueerd door Binnenlandse Zaken. Laten we dat oordeel afwachten." Volgens Bijl speelt er nog iets anders. Bij een deeltijdwethouder gaat het wellicht niet om de neveninkomsten en de korting, maar om iets wezenlijkers: de oriëntatie. "Kan iemand die ook nog een prominente functie elders heeft, zich nog concentreren op het wethouderschap? Dat wethouder Antonis daar niet helder over is geweest, heeft hem - denk ik - de kop gekost. Niet de geldkwestie."

Kleine minderheid heeft tweede baan

Wethouderssalarissen variëren per 2016 van 4.605 tot 6.864 euro voor gemeenten tot 60.000 inwoners. Van de 1396 wethouders in 2014 waren er 1032 werkzaam in een gemeente kleiner dan 50.000 inwoners, zo'n 75 procent van de wethouders dus. Ongeveer 16 procent van de wethouders heeft naast zijn of haar bestuurlijke functie een andere betaalde baan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden