Wetenschappers ontcijferen bijbeltekst die altijd onleesbaar was

De perkamentrol (l) in het Dode Zeerollen Digitale Laboratorium in Jeruzalem. Beeld afp
De perkamentrol (l) in het Dode Zeerollen Digitale Laboratorium in Jeruzalem.Beeld afp

Hij is eeuwenoud, opgerold en bijna helemaal verkoold. Toch weten we nu wat erin staat. Amerikaanse en Israëlische wetenschappers zijn erin geslaagd een stuk bijbeltekst uit de eerste eeuwen na Christus uit te lezen, ook al is het perkament daarvan bijna compleet verbrand.

Experts noemen de doorbraak veelbelovend. Waarschijnlijk kunnen we straks ook andere zwaar gehavende teksten lezen.

De perkamentrol is ontcijferd met behulp van een vrij eenvoudige scanner en een geavanceerd computeralgoritme, schrijft een team van Israëlische en Amerikaanse onderzoekers in de nieuwe editie van het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances. Hij werd in 1970 gevonden aan de Israëlische oever van de Dode Zee, maar was te teer om uit te rollen. Dankzij de scan weten we nu welke informatie hij bevat: de eerste twee hoofdstukken van het bijbelboek Leviticus.

Geen inhoudelijke verrassingen dus, want de versie van Leviticus op de perkamentrol is vrijwel identiek aan de versie die uiteindelijk in de Bijbel is beland. Maar, zo schrijven de wetenschappers van de Universiteit van Kentucky en de Israëlische Dienst voor Antiquiteiten, dat het gelukt is om verbrand perkament digitaal uit te rollen 'schept mogelijkheden voor nieuwe ontdekkingen in verbrande materialen'.

'Dit is prachtig, echt prachtig'
Onder Nederlandse academici die zich met dit soort teksten bezighouden is dit groot nieuws, vertelt oudtestamenticus Mladen Popovic. "De techniek die ze gebruikt hebben is prachtig, echt prachtig." Popovic is directeur van het Qumran Instituut en een belangrijke autoriteit op het gebied van de Dode Zeerollen, de bijna duizend manuscripten uit de tijd van Jezus die in 1947 zijn ontdekt.

Het uitgerolde perkament. Beeld afp
Het uitgerolde perkament.Beeld afp
null Beeld afp
Beeld afp

"Ze hebben aangekondigd dat ze de software die ze gebruikt hebben, volgend jaar publiekelijk beschikbaar maken. We weten nog niet of die software genoeg is voor andere instituten om ook zulke analyses uit te voeren. Het zou kunnen dat je er ook dure apparatuur voor nodig hebt. Maar het klinkt allemaal heel veelbelovend."

De onderzoekers claimen dat ze een vrij betaalbare scanner hebben gebruikt, een luxe uitvoering van de CT-scanners in ziekenhuizen. Daarmee hebben ze de rol doorgelicht, vastgesteld welke materialen de rol bevatte en op welke plekken er inkt was aangebracht. Vervolgens tekenden ze de rol in 3D na en rolden ze hem uit.

Volgens Popovic en zijn collega Onno van Nijf zijn er gneoeg beschadigde manuscripten die ook voor zo'n scan in aanmerking zouden kunnen komen. De bibliotheek van het Romeinse stadje Herculaneum, bijvoorbeeld. Die verdween in 79 onder een dikke laag lava, maar de verkoolde restanten zijn bewaard gebleven.

"Misschien zitten daar antieke, niet-religieuze teksten tussen die we nog niet kennen", zegt Van Nijf, hoogleraar Oude Geschiedenis in Groningen. "Je moet realistisch zijn: de kans is groot dat je vooral teksten ontcijfert die elders ook al gevonden zijn. Maar voor hetzelfde geld vind je het dagboek van een of andere senator. Dat kan allerlei nieuwe inzichten over die tijd opleveren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden