Wetenschappers bezwijken onder publicatiedruk

Beeld thinkstock

Onderzoek, klinische werkzaamheden en ook nog even een afdeling runnen. De hoge publicatiedruk kan leiden tot wetenschappelijk gesjoemel, concludeert psychiater Joeri Tijdink van het VUmc in zijn promotieonderzoek. Mede hierdoor heeft bijna een kwart van de onderzochte medische wetenschappers burn-outverschijnselen.

Het publiceren in wetenschappelijke tijdschriften wordt steeds belangrijker, zegt Tijdink. Hij ondervroeg 437 medische wetenschappers om te kijken hoe zij de huidige publicatiecultuur ervaren. "Veel wetenschappers zijn negatief en cynisch over de huidige cultuur", aldus de psychiater. "Ze klagen over slechte samenwerking, moordende competitie en het grote belang van citatiescores bij het beoordelen van hun wetenschappelijke werk."

Uw proefschrift heet Publish & Perish: publiceer en ga ten onder. Dat klinkt wel heel dramatisch. Is het echt zo erg?
"Een beetje wel. In de wetenschap geldt: if you can't stand the heat, get out of the kitchen. Als je niet publiceert, kwijn je weg. Bijna een kwart van de wetenschappers die ik heb onderzocht, heeft burn-outverschijnselen. Een medische hoogleraar heeft hartstikke veel taken: klinische werkzaamheden, lesgeven, onderzoek, een afdeling runnen. Een werkweek van tachtig uur is heel normaal."

Tot wat voor gesjoemel kan die hoge werkdruk leiden?
"Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat iemand wordt toegevoegd aan een auteurslijst zonder dat hij aan een onderzoek heeft bijgedragen. Of dat een proefpersoon uit een dataset wordt verwijderd. Het zijn zeker niet allemaal Diederik Stapels, dat gesjoemel was buitensporig. Maar door de stress sluipen er al dan niet bewust foutjes in een onderzoek."

Hoe kwam u op het spoor van dit onderzoek?
"Mijn verbazing begon toen ik tijdens mijn studie geneeskunde vier volwassenen ruzie zag maken over wie de eerste of tweede auteur zou worden bij een onderzoek. Daarna hebben ze weken niet met elkaar gepraat. Ik begrijp het ook wel een beetje. Zo'n publicatie is je kindje, je stopt er al je emotie in."

Hoe ervaart u die publicatiedruk zelf als wetenschapper?
"Ik ervaar natuurlijk ook druk. Het liefst wil je in een 'high impact journal' komen, want dat is goed voor je carrière en toekomstige beursaanvragen. Toevallig stond ik met kerst met twee collega's in de British Medical Journal (een invloedrijk medisch tijdschrift, red.) Maar die impact factor zegt weinig over de kwaliteit, want het gaat vooral om het aantal citaties. Bovendien is het deels een kwestie van geluk en vriendjespolitiek. Als je de editor kent, heb je meer kans om gepubliceerd te worden."

U heeft ook persoonlijkheidskenmerken onderzocht die wetenschappelijk gesjoemel in de hand werken. Welke eigenschappen zijn dat?
"Machiavellistische wetenschappers - die hun eigen doel voorop stellen - lopen meer risico. Zelf heb ik die vragenlijst ook ingevuld. Ik scoorde niet heel hoog. Dat stelde me wel gerust, haha."

Wat moet er gebeuren om de publicatiedruk aan te pakken?
"Zorg voor goede mentors en supervisie, zodat ze een rolmodel kunnen zijn voor de onderzoeker. Ten tweede zijn we met veel te veel. Volgens onderzoek is 85 van het onderzoek 'research waste', ofwel onbetrouwbaar. We moeten met minder wetenschappers meer tijd en geld aan onderzoek besteden. Zo is er meer aandacht voor kwaliteit en relevantie en minder voor de kwantiteit."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden