Wetenschappelijke bankier

Ben Bernanke zat net in een overleg met een collega toen hij, in 2002, werd gebeld. Het Witte Huis aan de lijn. Of hij toe wilde treden tot het bestuur van de federatie van Amerikaanse centrale banken. „Waarom benoemt Bush een democraat?”, vroeg de verbaasde collega zich af. „Een democraat?”, antwoordde Bernanke. „Ik ben republikein.”

Nico de Fijter

Dat Bernanke in politiek Washington tot het moment van die benoeming een volslagen onbekende was, is niet zo verwonderlijk. Zelden in zijn lange loopbaan als econoom had hij zich politiek geprofileerd. Maar met die onbekendheid was het na 2002 snel voorbij: in de zomer van 2005 werd hij voorzitter van de raad van economisch adviseurs van president Bush. Korte tijd later benoemde Bush hem tot opvolger van Alan Greenspan als voorzitter van de Fed. Sinds februari 2006 is Bernanke de belangrijkste man in de financiële wereld. In de huidige financiële crisis in de VS is Bernanke de spilfiguur. Al zijn uitlatingen hebben direct effect op de beurskoersen.

Ben Shalom Bernanke werd in 1953 geboren in Georgia. Hij groeide op in Dillon, in South Carolina, als oudste in een gezin van drie. Zijn vader en oom runden er samen een apotheek, die zij hadden overgenomen van grootvader, die kort na de Eerste Wereldoorlog vanuit Oostenrijk naar Amerika emigreerde. Bernanke werd joods opgevoed (en hangt dat geloof nog steeds aan). Zijn opa van moeders kant, die bij het gezin inwoonde, leerde hem Hebreeuws. In zijn vrije tijd speelde hij saxofoon in een bandje. Het lag voor de hand dat de leergierige en uiterst intelligente Bernanke zou gaan studeren aan de joodse Brandeis University, maar uitgerekend de rabbi van de synagoge van Dillon overtuigde hem en zijn ouders ervan dat Harvard een veel betere keuze zou zijn. Daar studeerde hij summa cum laude af in economie.

Het was het begin van een lange, onberispelijke carrière in de wetenschappelijke wereld. Bernanke (gehuwd, twee kinderen) ging les geven, eerst op Stanford University, later op Princeton, waar hij al op zijn 31ste hoogleraar werd en uiteindelijk hoofd van de economiefaculteit. Hij ontwikkelde zich tot de onbetwiste kenner op het gebied van centrale banken.

Die kennis moet volgens Bernanke de basis zijn voor het besturen van de Fed. Daarmee is hij een heel andere bestuurder dan zijn voorganger Greenspan, die de Fed sinds 1987 voorzat. Veel meer dan op voorgevoelens moeten centrale banken werken vanuit de enorme hoeveelheid data en kennis waarover ze beschikken, vindt de wetenschapper Bernanke. Greenspan werd wel ’het Orakel’ genoemd, vanwege zijn onnavolgbare beschouwingen en beslissingen. Greenspan was de meester van de onduidelijkheid. En aan onduidelijkheid en voorgevoelens heeft de markt niets, vindt Bernanke. Daar komt alleen maar paniek van. De complexe financiële wereld heeft behoefte aan helderheid en voorspelbaarheid, meent hij. Daarom moet de Fed in zijn ogen veel transparanter en democratischer worden.

Veel meer dan Greenspan is Bernanke een teamspeler. De notulen van de Open Market Committee van de Fed – waar over renteverhogingen en -verlagingen besloten wordt – zijn sinds Bernanke’s aantreden fiks langer geworden. Greenspan leidde die vergaderingen altijd met straffe hand, zette zijn eigen ideeën uiteen en gaf weinig ruimte aan tegengeluiden. Bernanke daarentegen geeft eerst uitvoerig de andere commissieleden het woord, luistert aandachtig en presenteert pas dan zijn eigen ideeën.

Bernanke maakte jarenlang studie van de Great Depression, de enorme economische recessie die de VS (en de rest van de wereld) in de jaren dertig trof na de beurskrach van 1929. Volgens Bernanke lag die grote economische ramp aan het toenmalig onvermogen om op de juiste manier te reageren op de ineenstorting van de financiële markt. Uit die studie stamt Bernanke’s grote vrees voor deflatie (het structureel dalen van prijzen). Om dat tegen te gaan, zo citeerde hij in 2002 de econoom Milton Friedman, dienen er desnoods vanuit een helikopter bankbiljetten over het land te worden uitgestrooid. Het leverde hem de bijnaam Helicopter Ben op.

Nu de Verenigde Staten – in de woorden van Alan Greenspan – te maken hebben met de grootste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, is het aan hem om wél juist te reageren. Of hij dat op de juiste manier doet (met financiële injecties en renteverlaging op renteverlaging), valt nu amper nog te beoordelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden