Wetenschap vraagt geld voor complexe meetinstrumenten

lijstje | Onderzoekers leggen dertien voorstellen op tafel waarvoor de nieuwe regering diep in de buidel moet tasten.

Nederlandse wetenschappers willen mee op de zwaartekrachtgolven. Die rimpelingen in de vier dimensies van ruimte en tijd werden een eeuw geleden voorspeld door Albert Einstein. Diens algemene relativiteitstheorie wees uit dat die zwaartekrachtgolven moesten bestaan. Maar pas vorig jaar werden ze ook waargenomen.

Dat was een sensatie waarop natuurkundigen lang hadden moeten wachten. Want zelfs een enorme klap in het heelal, zoals het samensmelten van twee zwarte gaten, levert een nauwelijks te detecteren zwaartekrachtgolf op. Maar nu de eerste zijn waargenomen, is de belangstelling voor dat onderzoeksveld groot. Ook bij Nederlandse natuurkundigen.

Ze willen graag hun bijdrage leveren aan de missie die de Europese ruimtevaartorganisatie ESA op stapel heeft staan voor 2035. In dat jaar wordt LISA gelanceerd. LISA bestaat uit drie ruimtevaartuigen die op enkele miljoenen kilometers van elkaar komen te staan en laserstralen naar elkaar sturen. Een gewoon mens kan zich er niets bij voorstellen, maar voor fysici is dat een antenne die zwaartekrachtgolven kan waarnemen.

Ook dichter bij huis willen ze die golven detecteren. Er zijn plannen voor een nieuw meetinstrument van kilometers lange buizen diep onder de grond, de Einsteintelescoop. Droom van Nederlandse fysici is dat die in Limburgse bodem gebouwd wordt.

De meetinstrumenten voor zwaartekrachtgolven staan op de wensenlijst die de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW) heeft samengesteld na een uitgebreide consultatie van het wetenschapsveld.

Er staan niet alleen complexe meetinstrumenten voor fysici op, maar bijvoorbeeld ook ADVANT, een digitale werkomgeving voor het analyseren van alle niet-verbale aspecten van communicatie, zoals gezichtsuitdrukking en lichaamshouding. Een meetinstrument waar onderzoekers in de geestes- en maatschappijwetenschappen naar uitzien.

En voor de medische wetenschappen kwam Health RI uit de bus, een platform voor onderzoek naar gepersonaliseerde medicatie en zorg. Het toesnijden van medicijnen op het individu is een snel groeiende wetenschap wereldwijd.

Dertien gedroomde onderzoeksfaciliteiten staan er op de lijst van de KNAW. Ze werden geselecteerd uit 48 voorstellen. De lijst is niet bedoeld voor morgen, maar voor over tien jaar. Hij sluit aan bij de agenda voor grootschalige onderzoeksfaciliteiten die nu in uitvoering is. Daarop staan 29 projecten, en ook die zijn gespreid over alle vakgebieden.

De lijst die de KNAW nu heeft samengesteld is eigenlijk de kraamkamer voor onderzoeksfaciliteiten. En naast nieuwe fenomenen, staan er ook investeringen op in gekende sterktes van de Nederlandse wetenschap, zoals de radiosterrenkunde, experimenten met extreem sterke magneetvelden, en oceaanonderzoek.

andere landen betalen ook mee

Uitvoering van de agenda die de KNAW nu op tafel legt, zou 1,9 miljard euro kosten. Dat hoeft Nederland niet alleen op te brengen; alle plannen veronderstellen internationale samenwerking. Grote onderzoeksfaciliteiten kan geen land meer in zijn eentje bekostigen.

Maar, zegt de KNAW, het investeringsbudget dat Nederland er nu voor heeft is te klein om een volwaardige speler te blijven in die internationale samenwerking. Het kabinet zou dat budget aanzienlijk moeten verhogen. En het zou gelden beschikbaar moeten maken om de ideeën die er nu zijn uit te werken. Dat pleidooi komt op het bord van het volgende kabinet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden