Weten en vergeten

Ik lust er wel pap van, van al die VOC-verhalen die 400 jaar na dato weer de ronde doen. Krijg kippenvel als ik de nagebouwde Duyfken of Batavia zie. Wat een tochten! Je hoeft maar even midden op zee te dobberen in dichte mist om te weten hoe koud en zout het leven van die mannen geweest moet zijn. Zonder waterdicht zeilpak en net toilet, met bedorven voedsel, maden, ratten, stank en splinters in het hout. Eén troost: rum en bier was er genoeg. Stoer dus, al hadden de meeste zeemannen geen keus, zij waren reizigers tegen wil en dank. Overlevers, vergezeld van botte kooplieden. Niet bepaald de welgemanierde cultuurdragers waarvan ik vroeger nog wel eens droomde. Niet bepaald Isaac Titsingh zal ik maar zeggen. Titsingh (1745-1812) was niet alleen koopman in dienst van de VOC, maar ook ambassadeur (bij de shogun in Tokyo, toen nog Edo geheten, en bij de keizer in Peking) en geleerde.

Peter Sierksma

Anders dan veel van zijn collega's nam hij de moeite zich de taal en cultuur van China en Japan eigen te maken en probeerde hij die grote onbekende wereld hier, in Europa, in de vorm van prenten, landkaarten, munten en (sommige ook door hem vertaalde) wetenschappelijke boeken te introduceren. Daartegenover stelde hij de oosterlingen op de hoogte van de Verlichting. Rare kerel, vonden zijn collega's. Zij konden Isaac nauwelijks volgen. En Isaac hen niet. ,,Myn eengie sugt is'', schreef hij eens, ,,myne dagen als een vergeete wereldburger in rust te slyten. Ons leeve is te kort, om den teid met beuselingen te verspillen. Ik veragt het geld, wyl het myn weetlust niet kan voldoen.'' Hoe onhollands! Wie Titsinghs leven volgt aan de hand van de originele, pas bij Canaletto in Alphen aan den Rijn verschenen biografie van Frank Lequin, begrijpt dat hij niet alleen in Nederland kon leven. Als vrijgezel en vrijdenker zwierf hij door heel Europa en stierf uiteindelijk in Parijs. Zijn collectie raakte zoek en wat hij vreesde gebeurde. Hij werd vergeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden