Advies

Wet voltooid leven biedt onvoldoende bescherming voor oudere die twijfelt over doodswens

null Beeld Fenna Jensma
Beeld Fenna Jensma

De wet die de weg vrij moet maken voor een vrijwillig levenseinde bij mensen met een ‘voltooid leven’ biedt nog onvoldoende bescherming voor ouderen, concludeert de Raad van State.

Marten van de Wier

Het wetsvoorstel van D66 over hulp bij zelfdoding aan mensen die niet ernstig ziek zijn, moet worden aangepast voordat de Tweede Kamer erover stemt. Dat vindt de Raad van State, de belangrijkste adviseur van de Kamer en het kabinet op het gebied van nieuwe wetten. Het wetsvoorstel is ingediend door voormalig Tweede Kamerlid Pia Dijkstra. 75-plussers die hun leven als voltooid beschouwen, zouden volgens het plan hulp kunnen krijgen om hun leven te beëindigen.

Raad van State wil voorkomen dat ouderen hulp bij zelfdoding krijgen terwijl ze niet willen

Ouderen krijgen in het huidige voorstel niet voldoende bescherming, zo oordeelt de Raad. De wet moet eisen inbouwen om te voorkomen dat ouderen hulp bij zelfdoding krijgen terwijl niet zeker is dat zij dat werkelijk willen, of van wie de doodswens niet niet stabiel is, of onsamenhangend. Ook moet duidelijk zijn dat hun wens niet voortkomt uit medische problemen of problemen die mogelijk op te lossen zijn, zoals geldnood.

De problematiek is complex, zo stelt de Raad, met een verwijzing naar een eerder onderzoek in opdracht van het kabinet. Piekeren, financiële zorgen, ziekten, eenzaamheid, afhankelijkheid van anderen en het gevoel anderen tot last te zijn beïnvloeden die wens, zo bleek daaruit. De doodswens is bovendien veranderlijk, speelt niet continu en weegt niet altijd even zwaar. Soms vermindert of verdwijnt hij zelfs, na verloop van tijd.

Het wetsvoorstel ligt gevoelig in de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Die laatste partij is mordicus tegen, en heeft al laten weten niet in een kabinet te willen zitten dat de wet invoert.

D66 bedacht een traject met zorgvuldigheidseisen, dat lijkt op de euthanasiewet

Nederland kent al een euthanasiewet, maar die is bedoeld voor mensen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden door ziekte. De D66-wet gaat over ouderen die niet ziek zijn, maar willen sterven. D66 schetst in het wetsvoorstel een traject dat wel wat lijkt op dat in de euthanasiewet. Ouderen die in aanmerking komen, krijgen uiteindelijk een dodelijk middel en hulp bij het sterven.

In plaats van de arts is er een ‘levenseindebegeleider’ die op het proces toeziet. Zo moet hij checken of de oudere met zijn familie heeft gepraat over zijn doodswens. Het verzoek van de oudere moet vrijwillig, weloverwogen en ‘duurzaam’ zijn; daarvan moet de begeleider overtuigd zijn. Bovendien dienen de oudere en hij samen tot de conclusie te komen dat andere hulp ‘niet gewenst’ is.

De oudere dient zijn verzoek om hulp bij zelfdoding op te schrijven of op beeld vast te leggen. De begeleider raadpleegt minstens één andere levenseindebegeleider, die ook met de oudere praat. Tot slot ziet hij toe op een ‘professionele uitvoering’, en blijft hij aanwezig bij het sterven. Net zoals bij euthanasie oordeelt een toetsingscommissie achteraf of de hulp bij zelfdoding zorgvuldig was.

‘Overheid heeft plicht burgers te beschermen’

De Raad van State vindt dat die zorgvuldigheidseisen onvoldoende bescherming bieden. “Op grond van internationale verdragen heeft de overheid de verplichting om burgers te beschermen tegen onvrijwillige, overhaaste of onvoldoende geïnformeerde beslissingen over het levenseinde en tegen misbruik van een regeling zoals hier wordt voorgesteld", zo benadrukt de Raad.

D66 neemt de tijd om het advies uitgebreid te bestuderen, zo laat de partij weten. Tweede Kamerlid Mirjam Bikker van de ChristenUnie pleit in een reactie voor betere zorg, betere bestrijding van eenzaamheid en een betere aanpak van financiële problemen bij ouderen. “Ga deze weg niet op, begin er niet aan, zou ik indringend willen zeggen tegen mijn collega’s van D66.”

Lees ook:

Wat zijn we dankzij Els van Wijngaarden wijzer geworden over voltooid leven?

De Raad van State verwijst naar onderzoek naar de doodswens van Nederlanders, dat eerder werd gedaan door Els van Wijngaarden. Zo’n 10.000 Nederlandse 55-plussers willen hun leven beëindigen, zonder dat ze ernstig ziek zijn, zo bleek daaruit. Maar die wens is niet zwart-wit.

Zij zien hun leven als voltooid

Trouw maakte een serie over voltooid leven. Waarom beschouwen mensen hun leven als voltooid, en hoe gaan we daar als maatschappij mee om? Lees het verhaal van Kees Kentie, Lies Hutters en anderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden