'Westerse media staren zich blind op extreme variant sharia'

Foto: Herman Wouters - Daisy Khan:
Foto: Herman Wouters - Daisy Khan: "De islam is een pluralistische religie. Voor iedereen is ruimte: mannen, vrouwen, andersdenkenden. Multiculturalisme is de fundamentele opdracht van de islam.

INTERVIEW - Westerse en islamitische waarden zijn met elkaar in overeenstemming, zegt de Amerikaanse Daisy Khan. Een gesprek met de initiatiefneemster van Park51, het islamitisch gemeenschapscentrum dat vlak bij Ground Zero moet komen.

Opeens verstomde het protest, zegt Daisy Khan. Ze is een van de initiatiefnemers achter Park51, een islamitisch 'gemeenschapscentrum' dat in het hart van de wijk Manhattan in New York moet verrijzen, op twee blokken afstand van waar ooit de Twin Towers stonden. Het leidde afgelopen najaar tot ophef: veel Amerikanen zeiden het geplande centrum, waar zij een verkapte moskee in zagen, te ervaren als een klap in het gezicht van de slachtoffers van 9/11.

Maar na de senaatsverkiezingen in november ging de storm verrassend snel weer liggen, vertelt Khan. "Het was politiek. De oppositie gebruikte ons om stemmen te winnen."

En nee, het plan is niet van de baan, zegt ze strijdlustig. Ze nam het initiatief ertoe samen met haar man, imam Feisal Abdul Rauf. Eerder, in 1997, richtte het echtpaar al de 'American Society for Muslim Advancement' op, om bruggen te bouwen tussen de in de VS wonende moslims en de rest van de Amerikanen. Dat doel moet ook Park51 gaan dienen. Geïnspireerd door het Jewish Community Center, dat eveneens in Manhattan staat, moet het een plaats worden waar ook niet- moslims welkom zijn, met sportzalen, een restaurant, galerieën. En voor moslims een gebedsruimte.

Daisy Khan (52) zit in de bibliotheek van het pas geopende debatcentrum De Nieuwe Liefde in Amsterdam. Ze gaf er dit weekend de aftrap voor een serie lezingen over de islam: 'Over de islam gesproken, maar nu anders'. In haar bijdrage stond Khan stil bij de vraag of de islam verenigbaar is met westerse idealen als democratie en vrijheid.

Die vraag werd deze week in Nederland weer actueel toen Roel Kuiper, lijsttrekker namens de ChristenUnie bij de komende Eerste Kamerverkiezingen, aangaf "desnoods in de Grondwet" vast te willen leggen dat er voor wetgeving die op islamitisch recht is gebaseerd geen plaats is in Nederland, omdat de grondbeginselen van de westerse cultuur ingaan tegen die van de islamitische cultuur, en die bovendien overtreffen.

Met die gedachtegang is Khan het pertinent oneens. Volgens haar zijn islamitische en westerse waarden juist 'compleet met elkaar in overeenstemming.'

Veel mensen menen dat er sprake is van een botsing tussen beschavingen, met elk een ander waardenstelsel. Voor hen is 9/11 daarvan het symbool.
"Daarom willen we Park51 ook bouwen, om te laten zien dat dat niet zo is. De gruweldaad van 9/11 is in volstrekte tegenspraak met het islamitische ethos. Extremisten hebben een politieke agenda die ze in religieuze termen hullen. Maar de islam is duidelijk: je mag geen onschuldigen doden. De meeste moslims weten dat ook."

Ze veert op. "Daarom is wat er in Egypte is gebeurd zo opwindend. Iedereen ging de straat op en riep: we gaan dit op een goede, islamitische manier doen. Met vreedzaam verzet. En in twee weken wisten ze meer te bereiken dan de djihadisten in dertig jaar."

Wat doet u met de passages in de Koran die spreken van het doden van ongelovigen?
"Die lees ik in hun context. Met een 'ongelovige' wordt niet zomaar de eerste de beste bedoeld. De voorwaarden zijn strikt: je moet allereerst echt compleet niet-gelovig zijn. Verder moet je moslims er met fysiek geweld van weerhouden hun geloof uit te oefenen. Niemand, voor zover ik weet, is tegenwoordig een ongelovige in die koranische zin van het woord."

Echt waar? Helemaal niemand?
"Niemand. Deze koranpassages behoren ook niet tot de kern van de islam. De islam is een pluralistische religie. Voor iedereen is ruimte: man, vrouw, andersdenkenden. De Koran zegt dat God de verschillende stammen en naties gewild heeft opdat ze 'elkaar kunnen leren kennen'. Multiculturalisme, dat is de fundamentele opdracht van de islam."

Dat is niet zomaar een mooie theorie, meent Khan. "Historisch gezien zijn moslims altijd en overal pluralistisch geweest. De notie van een monoculturele islam bestond niet. Dat is pas iets van de afgelopen zestig jaar. Neem het Ottomaanse Rijk. Dat was er niet alleen voor de Turken, maar bood ruimte aan allerlei culturen en geloven. Daarna, met het uiteenvallen van dit rijk, werden de moslimgemeenschappen heringedeeld, door mogendheden van buitenaf. Zij creëerden natiestaten, die monocultureel moesten zijn."

Maar al vanaf de eerste kaliefen werden mensen van een andere religie behandeld als dhimmi's. Ze golden niet als volwaardige burgers.
"Dat ziet u verkeerd. Dhimmi's werden ook vrijgesteld van militaire dienstplicht. Dat was om hen te beschermen. Want als ze zouden sterven op het slagveld, zou er niemand meer van hun groep overblijven. In ruil voor deze bescherming betaalden ze extra belasting."
En de positie van vrouwen? Naar westerse maatstaven worden zij in veel moslimlanden onderdrukt.
Khan denkt na. "Ik heb dit zo vaak moeten horen. En u heeft gelijk, vrouwen worden daar inderdaad onderdrukt." Gedecideerd: "Maar dat gaat in tegen de Koran. Als je die goed bestudeert, zie je dat gelijkheid tussen man en vrouw tot het wezen behoort van de islamitische ethiek. Ongelijke man-vrouwverhoudingen komen voort uit de cultuur, niet uit de religie."

U stelt dat westerse media een vertekend beeld schetsen van de sharia, het islamitische recht.
"Ze doen die af als inferieur aan het westerse rechtssysteem. Maar ze staren zich blind op de strafbepalingen die in de loop van de tijd zijn bedacht, en dan vooral op de meest extreme varianten ervan. Terwijl je moet kijken naar de principes waarop die straffen zijn gebaseerd. Die principes zijn het belangrijkst: het bevorderen van leven, godsdienstvrijheid, een goed gezinsleven, welvaart, intellectuele onafhankelijkheid en menselijke waardigheid."

Dat zijn mooie principes. Maar in de praktijk worden vrouwen onderdrukt, dieven de handen afgehakt, en overspeligen gestenigd.
"Helaas wel, maar dat zijn verdraaide, gecorrumpeerde vormen van de sharia, die ingaan tegen de principes die ik net noemde. Regimes in landen met een moslimmeerderheid zijn autoritair en misbruiken de sharia om hun macht te handhaven."

U maakt telkens een onderscheid tussen cultuur en religie. Waar moslims handelen in strijd met westerse waarden doen zij dat vanuit culturele of politieke motieven, niet vanwege hun religie, zegt u. Is dat onderscheid niet kunstmatig? Is uw pure islam niet een constructie van een denken, dat nergens op aarde ook echt zo voorkomt?
"Nee! Dit bedenk ik allemaal niet zelf. Meer dan duizend jaar geschiedenis bewijst het..." Ze begint snel te praten, geagiteerd. "Kijk, er zijn altijd elementen in een cultuur die niet overeenstemmen met de kernwaarden ervan. Amerika staat voor gelijkheid en vrijheid, maar toch stond het jarenlang slavenhandel toe. Dat betekent nog niet dat je het ideaal moet opgeven."

Volgens u is interreligieuze dialoog de oplossing voor groeiend fundamentalisme en religieus geweld. Maar zulke interreligieuze debatten worden gevoerd door een welwillende elite, niet door de massa van gewone gelovigen. Laat staan door terroristen.
"Ik ben het met u eens dat er veel in het luchtledige wordt gesproken tijdens zulke bijeenkomsten."
Ze lacht. "Maar toch kan het helpen. Een voorbeeld. Op 8 maart zal de Republikeinse senator Peter King het Amerikaanse Congres toespreken over de 'islamisering van Amerika'. Dat wordt een pijnlijk moment voor moslims in Amerika. En waarom? Ze hebben niets misdaan."

Het voornemen van de senator zette Khan aan het denken, zegt ze.
"Tijdens een interreligieuze ontmoeting een tijd terug sprak ik een rabbi, die zei: dit is ons joden ook overkomen, jullie mag niet hetzelfde gebeuren. Ik ben bereid om mijzelf voor één dag moslim te noemen."

Een initiatief was geboren, zegt Khan enthousiast. "Op 6 maart gaan we massaal de straten van Washington op: moslims, joden, christenen, hindoes, atheïsten. En iedereen zal een bord omhoog houden met de tekst: 'vandaag ben ik ook een moslim'. Dat zal een krachtig signaal zijn. Het zal laten zien dat Amerikanen het niet pikken als met een minderheid wordt gesold."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden