Westerse bedrijven vrezen voor hun vette contracten nu de Irandeal wankelt

In Teheran maakt Renault reclame voor zijn nieuwste model Talisman. Beeld Jeanette DE Vos001
In Teheran maakt Renault reclame voor zijn nieuwste model Talisman.Beeld Jeanette DE Vos001

Westerse bedrijven als Airbus en Peugeot sloten miljardendeals met Iran, maar nu de Amerikaanse president de Irandeal op scherp zet, houden zij hun adem in.

Hans Nauta

Als president Trump deze week besluit om de Verenigde Staten terug te trekken uit de Irandeal, staan tientallen miljarden aan investeringen op het spel. Niet alleen in de olie-industrie. Ook de belangen van Europese autofabrikanten en van vliegtuigbouwers Airbus en Boeing zijn in het geding.

De overeenkomst die Iran in 2015 sloot met de VS, Rusland, China, Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland maakte een eind aan de economische sancties die het land langzaamaan hadden uitgeknepen. Iran beloofde z'n nucleaire programma stil te leggen en kreeg toegang tot de internationale oliemarkt en het bankenstelsel.

Maar de Amerikaanse president vindt de afspraken niet hard genoeg. Hij wil onder meer dat Iran z'n rol in Syrië en de ontwikkeling van ballistische raketten inperkt. Zaterdag moet Trump de opschorting van enkele sancties verlengen. Doet hij dat niet, dan voldoen de VS niet aan de afspraken van het zogeheten Joint Comprehensive Plan of Action en dreigt er volgens analisten een diplomatieke wanorde.

President Rouhani zei gisteren dat Iran zich desnoods zonder Amerikaanse medewerking aan het akkoord houdt. Opnieuw onderhandelen wil hij niet.

Vliegtuigbouwers

Westerse bedrijven konden door de Irandeal een markt van 80 miljoen consumenten betreden. Vliegtuigbouwers stonden vooraan om Irans verouderde vloot te vernieuwen. In 2016 sloot Airbus een contract met IranAir om honderd vliegtuigen te leveren voor 19 miljard dollar. Boeing volgde met twee contracten voor opgeteld 110 vliegtuigen voor 20 miljard dollar. Vette contracten, maar door de politieke onzekerheid durfden beide bedrijven nauwelijks te juichen.

Het Amerikaanse Boeing zou begin vorig jaar het eerste toestel afleveren, maar Iran wacht er nog op. De topman van de vliegtuigbouwer zei vorige maand dat de deal gevoelig ligt en dat Boeing de aanwijzingen van de Amerikaanse overheid volgt. Het Europese Airbus heeft drie vliegtuigen afgeleverd, met toestemming van het Amerikaanse ministerie van financiën, schrijft persbureau AP. Die is nodig, omdat 10 procent van de vliegtuigonderdelen uit de VS komt.

Internationale bedrijven die handeldrijven met Iran hebben vaak een relatie met de VS. "Juridisch kan een Europees bedrijf in zijn recht staan en zich niets aantrekken van nieuwe Amerikaanse sancties", zegt Eric van der Starre van VDS Customs & Trade Consultancy. "Maar wie zijn eigen gang gaat, betaalt een prijs. Daar zorgen de VS wel voor. In het internationale handelsverkeer reikt Amerika's invloed zo ver dat je handel gaat mislopen."

Buitenlandse investeerders op de Iraanse markt zullen een back-upplan hebben, zegt Van der Starre. "In contracten zijn vast clausules opgenomen waardoor zij zich kunnen terugtrekken. Of ze zorgen ervoor dat hun fabriek niet afhankelijk is van import."

In het verdachtenbankje

Ook de nieuwe autofabrieken in Iran van Renault en Peugeot gebruiken lokale onderdelen. Maar auto's maken zonder buitenlandse bemoeienis zal lastig worden. Zo zouden sancties de Franse belangen raken. Daarbij komt nog het twintig jaar durende contract dat de Franse oliegigant Total in Iran heeft getekend voor 5 miljard dollar. Ook het Duitse Volkswagen exporteert naar Iran.

Sancties mikken vooral op producten die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van nucleaire installaties of die repressie van de bevolking mogelijk maken. Voedsel en medicijnen zijn een ander verhaal, die staan niet meteen in het Amerikaanse verdachtenbankje.

Dat zou op zich goed nieuws zijn voor de Nederlandse landbouwsector, die de afgelopen twee jaar op de agribeurs van Teheran stond. "Maar zodra vertegenwoordigers van het regime geld verdienen aan die levensmiddelen, kunnen Nederlandse exporteurs hindernissen ervaren", zegt handelsdeskundige Van der Starre. En in Iran is de revolutionaire garde nauw verweven met de economie.

Nieuwe sancties instellen is lastig voor Trump, schrijft tijdschrift Foreign Affairs. Het vereist veel papierwerk en duidelijke richtlijnen voor het internationale bedrijfsleven. Maatregelen tegen Iraanse functionarissen, overheden en bedrijven moeten opnieuw worden opgesteld. En de internationale steun zal niet overweldigend zijn, of het nu om Rusland, China, India of Europa gaat. Van Trump wordt daarbij een subtiel diplomatiek spel verlangd.

Maar ondertussen doet de gecreëerde onzekerheid de Iraanse economie al kwaad. En zo kan president Rouhani onder druk komen te staan om toch aan de onderhandelingstafel te verschijnen.

Lees ook: Respecteert Trump de Iran-deal of blaast hij hem op?

In zijn column gaat Rob de Wijk ook in op de Irandeal. "De zorgen over Iran hebben weinig te maken met de vrees dat het land de boel flest, maar des te meer met een gevreesde machtsverschuiving die verhoudingen in het Midden-Oosten op zijn kop zet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden