'Westen moet niet langer om tafel met de ayatollah'

De hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei Beeld EPA
De hoogste leider van Iran, ayatollah Ali KhameneiBeeld EPA

Al jarenlang proberen Westerse diplomaten Iran te overtuigen dat het zijn nucleaire programma moet afblazen, en al jaren geeft het regime geen gehoor. Tijd om de ayatollah terzijde te schuiven, vindt Muriel Turner van de Britse parlementaire Iran-commissie.

Het sjiitische gezag van Iran is machtig, misschien wel machtiger dan Iraanse politici. Sinds de Islamitische Revolutie zijn extreem orthodoxe islam en politiek in Iran sterk verweven. Zelfs president Ahmedinejad kan de stem van de geestelijke elite niet negeren: vaak heeft de elite ook bij politieke besluiten het laatste woord.

Representatief is die elite niet. Veel Iraniërs zijn kritisch over het fundamentalisme van hun machthebbers. Strenge sharia-wetgeving, verplichte gezichtsbedekking voor vrouwen, scheiding van de seksen; het is velen een doorn in het oog. En zoals grote delen van de bevolking zich niet kunnen vinden in de fundamentalistische koers van de ayatollah, zo zijn er ook genoeg 'dissidente' Iraanse moslimgeestelijken.

Volk en geestelijken kritisch over regime
Negen jaar geleden beschreef de New York Times al hoe van de 40 invloedrijke imams slechts enkelen zich kunnen vinden in de koers van het regime. Het overgrote deel is progressiever en hekelt de aartsconservatieve houding van 'bestuurders' als Khamenei.

Toch gaan Amerikaanse en Europese diplomaten die een einde willen maken aan het nucleaire programma van Iran telkens weer in gesprek met president Ahmedinejad en - indirect - ayatollah Khamenei.

Erg effectief is die aanpak niet, schrijft Turner op de nieuws- en opiniesite United Press International. Turner was jarenlang parlementariër en zetelt nu in de parlementaire commissie voor 'Iraanse vrijheid'. 'Het gebruik van sancties had enig resultaat maar heeft de heersende mullahs niet van hun stuk gebracht. In deze crisis geven machthebbers vooral elkaar de schuld.

'Bevolking is sceptisch over geestelijken'
Nieuw is haar kritiek allerminst. 'De wijze waarop geestelijken zich in de afgelopen twintig jaar politiek hebben geprofileerd zorgt voor veel problemen', stelde geestelijke Abolfazl Moussavian van de universiteit van Qum in 2003 de Times. 'De machthebbers tolereren alleen hun eigen ideeën. De bevolking is sceptisch geworden over geestelijken, ze geeft hen en het islamitisch geloof de schuld voor problemen.'

Die problemen zijn nu tot ver over de landsgrenzen zichtbaar. Het land wordt momenteel redelijk zwaar getroffen door Westerse economische sancties. De maatregelen leiden tot armoede en werkeloosheid.

'Ga om tafel met de dissidente geestelijken'
'Nieuwe sancties kunnen het regime nog verder isoleren en leiden tot interne strijd', meent Turner nu, 'maar ze vormen geen garantie op een duurzame oplossing.' Wat haar betreft is er maar één benadering succesvol: beschouw het Iraanse volk als de echte vertegenwoordigers van het land.'

Diplomaten moeten wat haar betreft niet meer in gesprek met de fundamentalistische groep rond Ahmedinejad, maar met de dissidente geestelijken van de Nationale Raad van Verzet. Een gedurfde stap? Misschien. Maar lastig is die koerswijziging volgens Turner niet: 'het kost geld noch troepen'. Het voornaamste dat diplomaten moeten doen is fundamentalistische geestelijken en politici terzijde schuiven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden