Westen gaat niet vrijuit bij escalatie in Oekraïne

Het Westen heeft de ernst van de situatie in Oekraïne niet willen inzien en president Poetin zijn gang laten gaan, stelt analist Willem-Gert Aldershoff.

WILLEM-GERT ALDERSHOFF en OEKRAÏNE-ANALIST

Een tragedie als die met het Maleisische vliegtuig vorige week donderdag zat eraan te komen. Te groot was het wapenarsenaal dat de 'separatisten' in Oost-Oekraïne hadden vergaard en te chaotisch was de situatie in het door hen bezette gebied.

Sluitende bewijzen dat het vliegtuig is neergehaald door een door de separatisten afgevuurde raket zijn er nog niet, maar alles wijst in die richting. Wrakstukken tonen raketinslagen. Op Russische en Oekraïense sociale media circuleerden bevestigingen van separatisten dat ze een Russisch BUK-raketsysteem bezitten waarmee vliegtuigen op grote hoogte kunnen worden neergeschoten. In een afgeluisterd telefoongesprek informeert een separatist kort na de crash zijn contactpersoon in Moskou dat (Russische) 'Kozakken van het Chernouhino checkpoint' een burgervliegtuig hebben neergeschoten.

Het Russische stoken in Oost-Oekraïne is al maanden aan de gang zonder adequate westerse reactie. Daardoor zijn grote hoeveelheden zwaar wapentuig alsmede vele honderden gewapende mannen uit Rusland Oekraïne binnengekomen. Alles met actieve Russische medewerking, en waarschijnlijker nog onder actieve Russische leiding.

undefined

Wapens en strijders

Al op 26 mei hadden strijders in Oost-Oekraïne op televisie verklaard afkomstig te zijn uit de Russische deelrepubliek Tsjetsjenië. Kort daarop bekende een Ingoesjetische leider dat mannen uit zijn Russische deelrepubliek in Oost-Oekraïne vechten. De 'minister van defensie' van de zelfbenoemde Volksrepubliek Donetsk is de Russische oud-militair Igor Girkin. De Moskouse rechts-radicale nationalist Alexander Borodai is er de 'eerste minister'. Het feit dat wapens en strijders ongehinderd de Russisch-Oekraïense grens over kunnen is veelzeggend. Er zijn weinig landen die hun buitengrenzen zo goed bewaken als Rusland, dat het grensverkeer onmiddellijk kan stilleggen als het wil.

Als het Maleisische vliegtuig inderdaad vanuit het door separatisten bezette gebied werd neergehaald, ligt de directe verantwoordelijkheid vanzelfsprekend bij hen. Daarnaast bestaat er een zware Russische medeverantwoordelijkheid.

Maar ook het Westen, met name de Europese Unie, gaat niet vrijuit. Het heeft de ernst van de situatie in Oost-Oekraïne niet willen inzien en geen maatregelen genomen die president Poetin tot inkeer hebben gebracht. Aan westerse kant ligt de grootste verantwoordelijkheid bij het bedrijfsleven. Dat heeft politieke leiders zwaar onder druk gezet om hun miljarden-contracten met het Rusland van president Poetin niet in gevaar te brengen, hoewel dat een concrete bedreiging vormt voor West-Europese democratieën.

undefined

Aarzelingen

Al op 31 mei waarschuwde Andrey Illianorov, voormalig economische topadviseur van president Poetin, het Westen dat het in Oost-Oekraïne niet gaat om separatisten, maar om een oorlog van Rusland, niet alleen tegen Oekraïne maar ook tegen het Westen.

Ondanks de vele aanwijzingen van Russische betrokkenheid stelden de Europese Unie en de VS echter pas op 27 juni harde eisen waaraan president Poetin op 30 juni moest voldoen (teruggeven van drie grenscontroleposten aan Oekraïne, vrijlaten van gijzelaars en daadwerkelijke onderhandelingen over het vredesplan van de Oekaïense president Porosjenko). Hoewel op 1 juli duidelijk was dat Rusland niet zou bewegen, bleven Europese en Amerikaanse reacties uit. Voornamelijk vanwege Europese aarzelingen besloot president Obama pas op 16 juli tot nieuwe maatregelen. Direct daarop kondigde ook de EU bijkomende acties tegen Rusland aan. Die gaan echter, alweer, veel minder ver dan de Amerikaanse en staan niet in verhouding tot de ernst van de situatie.

Nog altijd blijven Russische verantwoordelijken voor het stoken in Oost-Oekraïne buiten schot. Het besluit om leningen aan Rusland door de Europese Investeringsbank (EIB) en de Europese Bank voor Reconstructie en Ontwikkeling (EBRD) op te schorten, is wel een heel klein doekje voor een zware bloeding. Tussen 2010 en 2013 financierde de EIB slechts voor 1,4 miljard euro aan projecten in Rusland, en in 2014 geheel niets. De EBRD-financiering van projecten in Rusland bedroeg in 2013 minder dan 2 miljard.

Als Rusland zou voldoen aan de redelijke eisen van VS en EU zou dat in belangrijke mate bijdragen aan een oplossing van het conflict. Zonder effectieve druk uit het Westen zal dat echter niet gebeuren.

Daarom is er geen alternatief voor zware maatregelen tegen de verantwoordelijken voor de Russische agressie. Zolang de in slakkengang verlopende EU-besprekingen nog geen definitief besluit voortbrengen, blijft scepsis geboden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden