Wessel Stoker

Wijsbegeerte gaat over de grote vragen van het bestaan, maar wat heb je eraan in het gewone leven? Over de bruikbaarheid van de filosofie.

Angelique Rijlaarsdam

'Allereerst is er het 'impliciete nut' van de filosofie. Dat komt tot uiting in de kritisch-onderzoekende houding die ik in het dagelijks leven probeer te ontwikkelen. Dit helpt mij bijvoorbeeld in communicatie met anderen. Je luistert naar wat iemand zegt en dan ontdek je dat de ander van een verzwegen vooronderstelling uitgaat of in zijn opvatting sterk bepaald is door eigen afkomst en levenssituatie.

Het 'expliciete nut' van de filosofie is, voor mij persoonlijk en als godsdienstfilosoof, de reflectie over zingeving en over de vraag waarom mensen geloven - geloofsverantwoording.

Ik wil de filosofie op het dagelijks leven betrekken. Wie is de mens in het dagelijks leven? Wie ben ik? Om die vraag te beantwoorden kan ik een kroniek van mijn leven geven, gegevens opsommen zoals geboortedatum, woonplaats en schooltijd. Ik kan ook de gegevens van mijn leven met elkaar verbinden tot een samenhang en de betekenis van bepaalde gebeurtenissen duiden. Dan gaat het niet om een kroniek maar om een levensverhaal, waarin je als verteller betekenis toekent en zo de vraag 'wie ben ik' beantwoordt.

De vraag is óf het leven wel de vorm van een verhaal heeft. Twee uitersten op de beantwoording van de vraag 'wie ben ik' tekenen zich af. Aan de ene kant het leven als chaos, zonder samenhang, waar je alleen je paspoortgegevens kunt noemen. Aan de andere kant het leven als verhaal.

Het 'leven als chaos' gaat mij te ver - de mens kan in mijn ogen wel enige samenhang aanbrengen. Maar het 'leven als verhaal' doet geen recht aan de complexiteit van ons leven, waarin veel onaf is. Het live verslag van een voetbalwedstrijd is heel anders dan een recensie ervan in een krant de volgende dag. Daarom wil ik het leven een 'verhaal in aanleg' noemen.

De vraag naar het 'wie ben ik' staat nog steeds. Op zoek naar je identiteit kom je alleen met je eigen gegevens meestal niet ver genoeg. Wat hebben we dan nodig? Ik ben van mening dat verhalen van historici, literaire verhalen of toneelstukken, maar ook religieuze verhalen zoals uit de Bijbel onontbeerlijk zijn. Deze verhalen verdiepen en verbreden ons leven. Door je hieraan te spiegelen kom je erachter wie je als mens bent. Die verhalen hebben een meerwaarde tegenover het verhaal-in-aanleg van ons dagelijks leven. Met behulp van het perspectief dat deze verhalen bieden, kun je zelf de vraag 'wie ben ik' beantwoorden. Zo vertelt het verhaal van de historicus mij de geschiedenis van de maatschappij waar ik nu deel van uitmaak en waarmee mijn identiteit samenhangt.

Godsdienstfilosofie is voor mij van direct nut voor het leven. Zij leert me te zien hoe mensen tot een antwoord komen op de vraag wie ze zijn. Ik verzet me tegen een lange traditie binnen mijn vakgebied waarbij geloven altijd werd beoordeeld volgens maatstaven van rationaliteit die buiten het gewone leven liggen.

Maar religieus geloven is een onderdeel van het dagelijks leven, mensen spreken in alledaagse taal hierover. Een verhaal, bijvoorbeeld een persoonlijk getuigenis of een bijbelverhaal, kun je opvatten als een inhoudelijk argument. Het verhaal zelf legt uit, verklaart waarom mensen geloven. In de rechtbank functioneert een verhaal ook zo: de rechter vormt zich een oordeel over een strafzaak door de argumentatie in de verhalen van de getuigen te wegen. De kritisch gelovige overweegt of hij zich laat overtuigen door het getuigenis of bijbelverhaal.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden