Werktijdverkorting is spelen met vuur

Werknemers van Nedcar en DAF eisen werktijdverkorting (ANP)Beeld ANP

Het kabinet heeft passend gereageerd op de financiële crisis. Maar werktijdverkorting helpt niet echt.

Er verschijnen steeds meer apocalyptische verhalen over de effecten van de financiële crisis maar de Nederlandse economie kan best tegen een stootje. Die hoort tot de sterkste van Europa, mede door de structurele hervormingen in de sociale zekerheid en het breed gedragen solide begrotingsbeleid van Kok (PvdA), Balkenende (CDA) en Zalm (VVD). Toch zal Nederland op twee manieren getroffen worden door de financiële crisis: de export en het pensioenstelsel.

Wat betreft de export is onze ’open economie’ bijzonder gevoelig voor de ontwikkelingen elders. De klap zal het hardst aankomen in de sectoren die produceren voor het buitenland. Maar het schrikbeeld van de massawerkloosheid van de jaren tachtig is ver weg. De werkloosheid bevindt zich op een dieptepunt en veel stabiele publieke sectoren zoals de zorg, de politie en het onderwijs kampen met personeelstekorten nu de eerste babyboomers met pensioen gaan. Verder is de arbeidsmarkt een stuk flexibeler geworden door het toetreden van meer vrouwen dan voorheen. Het arbeidsaanbod ’ademt meer mee’ met de vraag dan dertig jaar geleden.

Het is nu wel zaak sterk in de zetten op het verder flexibiliseren van de arbeidsmarkt om te voorkomen dat meer gematigde ontwikkeling van de export tot verlies van menselijk kapitaal leidt. Dan gaat het bijvoorbeeld om betere werk-naar-werk-trajecten. En om het vervangen van werkzekerheid door baanzekerheid door te werken aan zekerheden die werknemers mee kunnen nemen naar een nieuwe werkkring.

Het instrument van de werktijdverkorting dat nu wordt ingezet, is spelen met vuur. Door bedrijven in moeilijkheden te steunen wordt de deur open gezet voor protectionistische maatregelen in andere landen. Verder past dit verouderde instrument niet in een arbeidsmarkt waarin ontslagen samengaan met vacatures. Mensen nu zonder sollicitatieplicht op kosten van de overheid thuis laten zitten is verspilling van talent. Werken in een andere positie – al is het maar tijdelijk – blijkt vaak het beste leermoment.

Het tweede kanaal waarlangs de financiële crisis de reële economie treft zijn de vermogens van de pensioenfondsen. Het Nederlandse pensioenstelsel is meer dan dat van andere Europese landen gebaseerd op kapitaaldekking en daarom relatief gevoelig voor de ontwikkelingen op de financiële markten. Het ziet er naar uit dat pensioenen in de komende jaren niet of slechts beperkt kunnen worden geïndexeerd.

Gelukkig is de herstelkracht van de pensioenfondsen groter dan een aantal jaren geleden toen de sector werd getroffen door het leeglopen van de internetbubbel. De grotere schokbestendigheid van het pensioenstelsel is mede te danken aan de overstap van eindloonsystemen naar middelloonsystemen, waarin de pensioenrechten van nog werkende deelnemers alleen worden geïndexeerd met de cao-lonen als de financiële toestand van het fonds dat toelaat. Daardoor delen de gepensioneerden de last van de opschorting van de indexatie met de nog actieve, jongere deelnemers van de fondsen. Deze bredere risicobasis vermindert de last die bij de gepensioneerden terecht komt. Verder zijn gepensioneerden met lagere inkomens goed beschermd omdat de AOW meegroeit met de loonontwikkeling.

Een andere reden waarom de pensioenfondsen nu beter tegen een stootje kunnen is dat de premies op een hoger niveau liggen dan in het begin van deze eeuw. De premies overtreffen nu de waarde van de nieuwe rechten die door actieven worden opgebouwd en dragen dus bij aan de betaalbaarheid van de pensioenen aan de huidige ouderen. Dit draagt bij aan de herstelkracht van pensioenfondsen zonder dat daarvoor nu aanzienlijke verdere verhogingen van de premie nodig zijn. Dit was in 2002 wel anders. De premieverhogingen die in 2003 moesten worden doorgevoerd hebben de economische ontwikkeling aanzienlijk geschaad door de koopkracht van werknemers en de winsten van bedrijven uit te hollen.

De drie-eenheid Wellink-Bos-Balkenende heeft tot nu toe adequaat en alert gereageerd op de crisis. Afgezien van het onzalige plan voor werktijdverkorting kent ook het recente steunpakket de juiste maatvoering. Het zal bovendien bijdragen aan de gecoördineerde Europese stimulans die voor onze open economie van groot belang is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden